ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร  8 กันยายน 2552

ชีวิตคนเรานั้นมีความเสี่ยงมากมายที่เราต้องรับ   และมีความเสี่ยงอีกมากมายที่เราไม่จำเป็นต้องรับแต่เราก็เข้าไปรับ   ความเสี่ยงที่ผมพูดถึงนั้นคือความเป็นไปได้หรือความน่าจะเป็นที่เราจะประสบกับความเสียหาย   ความยากลำบาก  ความเจ็บปวด  หรือแม้แต่ความตาย  พูดง่าย ๆ  คือสิ่งที่เป็นลบทั้งหลายในชีวิตที่เราไม่อยากให้เกิดขึ้น    โชคดีที่ความเสี่ยงนั้นส่วนใหญ่เราสามารถ  “จัดการ”  ได้   นั่นคือ  เราสามารถลดความเสี่ยงได้  เราสามารถที่จะไม่ทำอะไรกับความเสี่ยงนั้น ๆ  และสุดท้าย   เราสามารถ  เพิ่มความเสี่ยงให้มากขึ้นหรือเข้าไปรับความเสี่ยงทั้ง ๆ ที่ไม่จำเป็น  ซึ่งในกรณีหลังนี้ฟังดูแล้วอาจจะแปลก  เพราะใครจะอยากเพิ่มโอกาสที่เราจะประสบกับสิ่งที่เป็นลบหรือเลวร้าย  แต่ข้อเท็จจริงก็คือ   เราทำมันตลอดเวลา  เนื่องจากการทำอย่างนั้นมักจะทำให้เราได้ “ผลตอบแทน”

ประเด็นที่สำคัญก็คือ   เราจะจัดการอย่างไรกับความเสี่ยงต่าง ๆ  ที่จะทำให้เราได้ผลตอบแทนที่คุ้มค่า   เพราะการจัดการกับความเสี่ยงนั้นมักจะมี  “ต้นทุน”  สูงบ้าง  ต่ำบ้าง   เช่นเดียวกัน  ความเสี่ยงที่จะเกิดเรื่องที่เป็นลบหรือเลวร้ายนั้นก็มีโอกาสเกิดขึ้น  มากบ้าง   น้อยบ้าง  และที่สำคัญยิ่งกว่าก็คือ  สิ่งที่เป็นลบหรือเลวร้ายนั้นมันเลวร้ายแค่ไหน  มันทำให้เรา  “ตาย” ไหม  หรือเป็นแค่เรื่อง  “เล็กน้อย”  ที่ทำให้เราหงุดหงิดใจ   ดังนั้น  หัวใจของการจัดการกับความเสี่ยงแต่ละเรื่องจึงต้องพิจารณาถึงเรื่องของ  1) ความเป็นไปได้ที่จะเกิดขึ้น  2)  ความเสียหายที่จะตามมา  3) ผลตอบแทนที่คาดว่าจะได้รับ  และสุดท้ายก็คือ  ต้นทุนของการจัดการกับความเสี่ยงนั้น   ฟังดูแล้วหลายคนอาจจะบอกว่าเป็นเรื่องที่ซับซ้อนเกินไปและเขาไม่สามารถทำได้   แต่เชื่อไหมครับว่าเราทำมันตลอดเวลาโดยไม่รู้ตัว   ว่าที่จริง  ชีวิตของคนเราแทบจะทั้งชีวิตนั้นก็คือ   “การบริหารความเสี่ยง”   และคนที่ทำได้ดีกว่ามักจะเป็น  “ผู้ชนะ”

อย่างเรื่องของสุขภาพนั้น  คนหนุ่มสาวมักมีความเสี่ยงที่จะเป็นโรคต่ำ  โอกาสที่จะเป็นโรคร้ายแรงถึงแก่ชีวิตก็น้อย  ดังนั้นเขาก็อาจจะ “ไม่จัดการ” อะไรนัก  บางคนอาจจะ  “เสี่ยงเพิ่ม”  โดยการกินเหล้า  สูบบุหรี่  หรือทำอย่างอื่นที่อาจจะทำลายสุขภาพด้วยเพราะเขาอาจจะได้  “ผลตอบแทน”  คือ  ความพึงพอใจกับรสชาดหรือความรู้สึกอย่างอื่นที่ได้รับ   ส่วนคนสูงอายุอย่างผมนั้น   ความเสี่ยงเรื่องสุขภาพนั้นต้องบอกว่าเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด   เราจะจัดการหรือไม่จัดการก็ได้  แต่ถ้าจัดการเราจะทำอะไรบ้างและผลที่ได้คืออะไร  แน่นอนว่าในโลกปัจจุบันมีทางเลือกมากมายที่จะลดความเสี่ยงทางด้านสุขภาพลงซึ่งรวมถึงยา  อาหารเพื่อสุขภาพ  การตรวจสุขภาพและการออกกำลังกาย  หน้าที่ของเราก็คือ  เลือกว่าจะทำอะไร  ซึ่งก็รวมถึงต้นทุนและผลตอบแทนที่จะได้รับ ซึ่งผมคงไม่พูดว่าทำอย่างไรที่จะดีและคุ้มค่าที่สุด   แต่ประเด็นสำคัญก็คือ  อย่า  “ไม่ทำอะไร”  เพราะการตัดสินใจไม่ทำอะไรนั้น  บ่อยครั้ง  เป็นทางเลือกที่แย่ที่สุด

เรื่องของการเงินและการลงทุนส่วนบุคคลนั้น  เป็นเรื่องของความเสี่ยงที่คนจำนวนมากไม่อยากรับและเป็นเรื่องที่ดูเหมือนว่าจะ “เลี่ยง” ได้  นั่นก็คือ  อย่าไปเล่นการพนัน   เล่นหวยหรือล็อตเตอรี่   ถ้าเป็นคนมีเงินหน่อยก็อย่าไปพนันบอลหรือเล่นหุ้น  วิธีที่จะไม่เสี่ยงเลยก็คือ  การฝากเงินไว้ในธนาคารหรือซื้อพันธบัตรรัฐบาล  ดังนั้น  คนส่วนใหญ่จึงมักจะ  “ไม่ทำอะไร”  หรือไม่  “บริหารเงิน”  เพราะเขาไม่อยากรับ  “ความเสี่ยงที่ไม่จำเป็น”   แต่นั่นอาจจะไม่ใช่ทางเลือกที่ถูกต้อง

การเล่นหวยหรือล็อตเตอรี่ด้วยเงินจำนวนมากและเป็นประจำนั้น  ถ้าเราเลือกเสี่ยงทำก็อาจจะเป็นสัญญานบอกว่าเรา  “เลือกความเสี่ยง” ไม่เป็น  เพราะถ้าวิเคราะห์โดยหลักทางสถิติแล้วมีโอกาสสูงมากที่เราจะขาดทุน    แต่การลงทุนในหุ้นนั้น  ถ้าเราเลือกที่จะลงทุนและทำอย่างถูกวิธี  เราจะกำไรหรือได้ผลตอบแทนคุ้มค่า  แน่นอน  โอกาสที่จะขาดทุนก็มี   แต่ความเสียหายถ้าเกิดขึ้นเราก็สามารถรับได้    ถ้าความสามารถในการเลือกหุ้นเรามีน้อยเราก็ยังสามารถลงในกองทุนรวมได้   ถ้าเรามีความสามารถสูง  เราอาจจะเลือกลงทุนเอง   การเลือกหุ้นแต่ละตัวนั้นก็เช่นเดียวกัน  เราต้องวิเคราะห์และ  “เลือกเสี่ยง”  เฉพาะตัวที่เรามีโอกาสกำไรสูงแต่ความเสี่ยงที่จะขาดทุนต่ำ  อย่าไปเสี่ยงในตัวที่เราไม่มั่นใจ

Value Investor ระดับเซียนอย่าง วอเร็น บัฟเฟตต์  เวลาทำอะไรเขาวิเคราะห์เป็นเรื่องของความเสี่ยงและผลตอบแทนตลอดเวลา   ว่ากันว่าเวลาตีกอล์ฟ  เขาไม่ยอมพนันหรือเล่นน้อยมาก  อาจจะหลุมละแค่ 10 ดอลลาร์ ถ้าแต้มต่อเขาสู้ไม่ได้    มีคนถามว่าทำไมเขากินแต่สเต็คร้านเดิมชื่อดังในเมืองเป็นประจำ   เขาตอบว่า  ไปที่ร้านนี้เขารู้ว่าสเต็คอร่อยแน่นอน  เพราะฉนั้น  เขาจะ “เสี่ยง” ไปร้านที่เขาไม่รู้จักทำไม  เรื่องแบบนี้หลายคนอาจจะดูเป็นเรื่องพูดเล่น   แต่ผมกลับคิดว่า  นิสัยในการวิเคราะห์หา  ผลตอบแทน – ความเสี่ยง  คงฝังอยู่ลึกในสมองของ วอเร็น บัฟเฟตต์  ที่ทำให้เขาสามารถ  “เลือกเสี่ยง”  ในการลงทุนอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด  และมันอาจจะ “ล้น”  ออกมาในชีวิตโดยไม่รู้ตัว

ตรงกันข้าม  คนไทยจำนวนมาก  เลือกเสี่ยงในสิ่งที่ไม่ค่อยจะได้ผลตอบแทนเพราะเราไม่วิเคราะห์อย่างลึกซึ้ง   ในอีกด้านหนึ่ง  หลายคนคิดว่า  ชีวิตที่ปลอดภัยก็คือ “เสี่ยงให้น้อยที่สุด” แต่นี่ก็อาจจะเป็นทางเลือกที่ไม่ดีไปกว่ากันนัก  ที่ถูกต้องก็คือ  เราต้องเลือก  “เสี่ยงอย่างคุ้มค่า”    อย่าลืมว่า  “ชีวิตคือการบริหารความเสี่ยง”  และการ  “รับความเสี่ยงน้อยเกินไป” นั้น  อาจจะเป็นเรื่องที่  “เสี่ยงมาก”  ก็ได้