ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

Value Investor นั้นก็เหมือนกับคนในวงการอื่น ๆ   ที่มีทั้งนักลงทุนประเภท Aggressive หรือพวกที่  “ก้าวร้าว”  กล้าได้กล้าเสีย  ทำงานหนัก  หนุ่มแน่น  ซึ่งในบางช่วงบางสถานการณ์  อย่างเช่นในช่วงนี้  สามารถทำเงินได้เป็นกอบเป็นกำ  หลายคนกลายเป็นเศรษฐีในเวลาไม่นาน  กับอีกกลุ่มหนึ่งหรือที่จริงควรเรียกว่าอีกปีกหนึ่งที่เป็น VI ประเภท  Conservative หรือนักลงทุนแนวอนุรักษ์นิยมที่เน้นความปลอดภัยในการลงทุนเป็นหลัก  ไม่ชอบอะไรที่หวือหวาและอันตราย  คนในกลุ่มนี้ชอบลงทุนในกิจการที่มีความแน่นอนของผลประกอบการของบริษัทแม้ว่ากิจการจะโตช้าและหลายกิจการอาจจะใกล้ที่จะอยู่ในอุตสาหกรรมตะวันตกดิน  เกือบทั้งหมดชอบหุ้นถูกแม้ว่ามันจะถูกมานาน  พวกเขามักจะเป็นคนที่มีอายุมากกว่าพวกแรกและหลายคนมีเงินไม่มากและเหลือเฟือที่จะกล้าเสี่ยง  ผลตอบแทนการลงทุนของพวกเขาดูเหมือนว่าจะไปแบบเนิบ ๆ  ไม่หรูหราและอาจจะไม่เลวร้ายไม่ว่าในสถานการณ์ไหน

สิ่งที่ผมจะพูดต่อไปก็คือ  ถ้าเราจะเป็น VI แบบ Aggressive นั้น  หุ้นประเภทไหนที่เราจะเล่น  หุ้นอะไรที่จะ  “ทำเงินก้อนโต” ให้เราได้

หุ้นกลุ่มแรกก็คือ  หุ้นของกิจการที่มีผลประกอบการที่เป็นวัฎจักรรุนแรง  นี่คือผู้ผลิตหรือให้บริการสินค้าที่เป็นโภคภัณฑ์  เช่น  ปิโตรเคมีต่าง ๆ   การเดินเรือและการบิน  ผลิตภัณฑ์การเกษตรโดยเฉพาะที่หาสินค้าทดแทนได้ยากเช่น ยางพาราและไก่   นอกจากนี้  ยังมีสินค้าที่ไม่ได้เป็นโภคภัณฑ์แต่ก็มีวัฎจักรที่ขึ้นอยู่กับภาวะเศรษฐกิจเพราะเป็นสินค้าคงทนที่คนสามารถเลื่อนการซื้อออกไปได้เช่น  รถยนต์และบ้าน  เป็นต้น  การลงทุนในหุ้นกลุ่มวัฎจักรนี้  เราต้องรู้ว่าวัฎจักรกำลังเป็น  “ขาขึ้น” ในขณะที่ราคาหุ้นยังไม่สะท้อนภาวะที่กำลังจะเกิดขึ้น   แน่นอนว่าการคาดการณ์ในเรื่องนี้ไม่ใช่ง่าย  แต่ถ้าทำได้ถูกต้อง  บ่อยครั้งจะได้กำไรงดงาม  บางทีหุ้นขึ้นไปหลายเท่าในเวลาไม่กี่เดือน  ตัวอย่างที่เกิดขึ้นในเร็ว ๆ  นี้ทำให้ VI ที่เน้นการลงทุนในหุ้นวัฎจักรร่ำรวยไปหลายคน   อย่างไรก็ตาม  ในเรื่องของการลงทุนนั้น  อะไรที่ประสบความสำเร็จไปแล้ว  คนที่มา “ทำซ้ำ”  อาจจะช้าเกินไป

หุ้นกลุ่มที่สองคือ  หุ้นเล็กที่ไม่มีใครเหลียวแล  บางคนเรียกว่า  “หุ้นเงา”  นี่คือหุ้นที่มีขนาดค่อนข้างจะเล็กคืออาจจะมี  Market Cap. หรือมูลค่าหุ้นทั้งบริษัทไม่ถึงพันล้านบาท   แต่เป็นกิจการที่มีผลประกอบการที่กำลังดีขึ้นอย่างมากในระยะอาจจะสองสามปีข้างหน้า  และบริษัทเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมหรือธุรกิจที่ทำอยู่  อีกประเด็นหนึ่งที่สำคัญก็คือ  หุ้นเหล่านี้ที่จะวิ่งพรวดได้นั้นมักจะต้องมี  “สปอนเซอร์” หรือถ้าจะใช้ภาษาการแข่งม้าก็คือ  จะต้องมี “จ็อคกี้”  ที่จะ “กระตุ้น”  ให้หุ้นวิ่งไปได้มาก ๆ  ซึ่งหนึ่งในนั้นมักจะต้องรวมถึงเจ้าของบริษัทที่จะต้องออกมา “เชียร์”  หุ้นสม่ำเสมอ  ดังนั้น  การลงทุนในหุ้นเงาแบบนี้  สิ่งที่ต้องคำนึงถึงนอกจากผลประกอบการแล้ว  จะต้องดูว่าในที่สุดจะมีใครเป็น “คนนำ”  ในการขับเคลื่อนหุ้น

หุ้นกลุ่มที่สามก็คือ  หุ้น  “นางฟ้าตกสวรรค์”  นี่คือหุ้นที่เคยเป็น “นางฟ้า”  ของนักลงทุน  เป็นหุ้นที่เคยร้อนแรง  ราคาปรับตัวขึ้นไปหลายเท่าในเวลาอันสั้นและเหตุผลที่ราคาหุ้นขึ้นไปสูงมากนั้นเป็นเพราะบริษัทกำลังมีผลการดำเนินงานที่โดดเด่นและเติบโตมาก  นักลงทุนคาดหวังบริษัทไว้สูงมากและให้ราคาหุ้นสูงอย่างไม่น่าเชื่อ  อย่างไรก็ตาม  เมื่อเวลาผ่านไป ผลการดำเนินงานกลับไม่เป็นไปตามที่คาดด้วยเหตุผลต่าง ๆ  นานา  สร้างความผิดหวังและทำให้นักลงทุนเทขายหุ้นทิ้งอย่าง “บ้าคลั่ง”  เช่นเดียวกับในตอนที่เข้าซื้อหุ้น  ผลก็คือ  ราคาหุ้นตกต่ำมาติดดิน  ประเด็นสำคัญในการซื้อหุ้นนางฟ้าตกสวรรค์ก็คือ  เราจะต้องเห็นว่าบริษัทจะกลับมาเป็น  “นางฟ้า”  มีผลงานโดดเด่นได้เหมือนเดิมหรือใกล้เคียงกับของเดิมและราคาหุ้นนั้นต่ำมาก  เราไม่ต้องการซื้อหุ้นเพียงเพราะราคามันตกลงมามาก  เราไม่ต้องการนางฟ้าที่  “ตกนรก” ไปแล้ว

กลุ่มที่สี่  หุ้นฟื้นจากภาวะล้มละลายหรือปัญหารุนแรงทางการเงินและธุรกิจ  และจะต้องมีมูลค่าหุ้นต่ำมากเมื่อเทียบกับทรัพย์สินหรือขนาดของกิจการ  การที่จะทำเงินก้อนโตจากหุ้นกลุ่มนี้นั้น  จะต้องมั่นใจว่าเจ้าหนี้พร้อมที่จะยอมรับการปรับโครงสร้างหนี้และบริษัทมีคนสนใจที่จะเข้ามาลงทุนเพิ่มเติมเพื่อกอบกู้บริษัท  การเล่นหุ้นในกลุ่มนี้มีความเสี่ยงค่อนข้างสูง  อย่างไรก็ตาม  ผลตอบแทนถ้าคาดการณ์ได้ถูกต้องก็สูงมากเช่นเดียวกัน

กลุ่มที่ห้า  หุ้นบลูชิพที่มีราคาตกต่ำลงมากเนื่องจากปัญหาบางอย่างที่เกิดขึ้นครั้งเดียว  หรือตกต่ำลงเพราะปัญหาของภาพรวมเศรษฐกิจการเงิน  นี่คือหุ้นของกิจการที่ใหญ่โต  มั่นคง  เก่าแก่ ที่มีผลการดำเนินงานที่ดีต่อเนื่องยาวนาน  มีฐานะทางการตลาดที่มั่นคงมาช้านานและแทบไม่มีคู่แข่งหน้าใหม่เข้ามาแข่งขัน  หุ้นเหล่านี้มักจะโตช้า ๆ  แต่จ่ายปันผลในอัตราที่น่าพอใจ  ดังนั้น  เมื่อเกิดสถานการณ์ที่หุ้นตกลงมาอย่างแรงเช่น  อาจจะ 30-40%  จากราคาปกติ  การลงทุนในหุ้นแบบนี้ก็จะให้ผลตอบแทนมากด้วยความเสี่ยงต่ำ  อย่างไรก็ตามโอกาสที่จะเกิดสถานการณ์แบบนี้ก็มีไม่มากนัก

กลุ่มที่หก  หุ้นซุปเปอร์สต็อก นี่คือการลงทุนในหุ้นที่มีคุณสมบัติ  “สุดยอด”  ในเกือบทุกด้านในขณะที่จุดอ่อนมีน้อย  นั่นก็คือ เป็นกิจการที่เติบโตเร็วและจะเติบโตขึ้นไปอีกมากจากจุดที่เห็น  การเติบโตนั้นเป็นการเติบโตที่หาคู่แข่งมาขัดขวางได้ยาก  เส้นทางการเติบโตนั้นชัดเจนและได้รับการพิสูจน์แล้วว่าทำได้  ฐานะทางการเงินแข็งแกร่งเช่นเดียวกับการตลาดที่มีความได้เปรียบอย่างยั่งยืนหรือมี Durable Competitive Advantage  หุ้นซุปเปอร์สต็อกนี้  ถ้าเลือกถูกต้องแล้ว  ก็สามารถทำเงินก้อนโตได้ยาวนาน  แต่ผลตอบแทนจะดีและปลอดภัยยิ่งขึ้นถ้าสามารถซื้อได้ในช่วงต้น ๆ  ที่คนยังไม่ได้ตระหนักถึงสถานะของบริษัทหรือซื้อในช่วงที่มันประสบปัญหาบางอย่างทำให้ราคาหุ้นต่ำกว่าปกติ

ทั้งหมดนั้นก็เป็นเพียงหุ้นบางกลุ่มที่สามารถทำเงินก้อนโตให้กับ VI ได้  อย่างไรก็ตาม  แต่ละกลุ่มที่กล่าวถึงนั้นก็มี “ดีกรี” การทำเงินมากน้อยต่างกันอยู่บ้าง  แต่ที่สำคัญยิ่งกว่าก็คือเรื่องของความเสี่ยง  ซึ่งก็ยังแบ่งออกเป็นสองด้านคือ  ความเสี่ยงที่การวิเคราะห์อาจจะผิดพลาดและความเสี่ยงที่ราคาหุ้นจะตกลงมามากหรือน้อยถ้าเราวิเคราะห์ผิดหรือสถานการณ์เปลี่ยนไป  ดังนั้น  คนที่รักหรือเลือกที่จะเป็น VI ที่ Aggressive จะต้องระมัดระวังและจะต้องประเมินศักยภาพหรือฝีมือของตนเองให้ดีว่าเราจะเลือกลงทุนในหุ้นกลุ่มไหน

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

การแข่งขันฟุตบอลโลกได้จบลงแล้วพร้อมกับชัยชนะและการเป็น  “ฮีโร” ของนักเตะทีมสเปนและ  “หมึกพอล”  ปลาหมึกยักษ์ที่สามารถทำนายผลการแข่งขันฟุตบอลโลกได้ถูกต้องติดต่อกัน 8 ครั้งตลอดการแข่งขัน

หลายคนคงคิดว่าปลาหมึกยักษ์ชื่อพอลดังกล่าวมี  “ญาณ”  พิเศษที่ทำให้มันสามารถทำนายผลได้ถูกต้องแต่ก็อาจจะยังงง ๆ อยู่ว่ามันทำได้อย่างไรเนื่องจากมันเป็นสัตว์ที่ไม่ได้มีความรู้อะไรเกี่ยวกับฟุตบอล  สิ่งที่มันทำอยู่ก็คือการเลือกกินหอยในกล่องใบหนึ่งจากกล่องสองใบที่คนเอาไปวางไว้ให้มันเท่านั้น  สำหรับคนที่  “มีเหตุผล” แล้ว  พวกเขาคิดว่านี่เป็นเรื่องบังเอิญ  หรือ “ฟลุ๊ค”

แต่ถ้าสมมุติว่าแทนที่จะเป็นปลาหมึก  ผู้ที่ทำนายการแข่งขันนั้นเป็นคนจริง ๆ  ที่ชื่อว่า  “พอล” และสามารถทำนายการแข่งขันฟุตบอลโลกถูกต้องถึง 8 ครั้งติดต่อกันแบบหมึกพอล  อะไรจะเกิดขึ้น?

พอลคงเป็น  “ฮีโร” จริง ๆ  ในสายตาของคนทั้งโลกที่  “บ้าฟุตบอล”  และต่างก็ “ทำนาย” กันอยู่ในใจว่าใครจะชนะในแต่ละแมทซ์การแข่งขัน  พอลคงกลายเป็น “เซียน” ฟุตบอลระดับโลกที่นักพนันบอลต้องติดตามเพื่อที่จะ “แทง” บอลตามที่พอลทำนายไว้  เพราะคนคงจะเชื่อว่าพอลมีความสามารถพิเศษในการวิเคราะห์ว่าทีมไหนมีความสามารถสูงกว่าทีมไหนหลังจากทายถูกมาถึง 8 ครั้งติดต่อกัน

แต่พอลเป็นเซียนบอลแน่หรือ?  หรือพอลก็  “ฟลุ๊ค” แบบเดียวกับหมึกพอล  และถ้าเป็นอย่างนั้น  การทำนายบอลในอนาคตของพอลก็จะไม่แม่น  และคนที่แทงบอลหรือเล่นพนันบอลตาม  “เซียนพอล”  ก็อาจจะ “เจ๊ง” ได้  อะไรเป็นตัวที่จะบอกว่าพอลนั้นเป็นเซียนตัวจริงหรือเป็นแค่คนที่ “ฟลุ๊ค” ทายบอลได้ถูกต้องแบบเดียวกับปลาหมึกพอล

เรามาดูว่าโอกาสที่คนไม่มีความรู้แต่ทายผลการแข่งขันได้ถูกต้องถึง 8 ครั้งติดต่อกันนั้นมีอยู่กี่เปอร์เซ็นต์  นี่เป็นเรื่องของสถิติซึ่งผมคำนวณมาได้ว่าเท่ากับ  0.39% นั่นก็คือ  ถ้ามีคน 1,000 คน  ที่ไม่มีความรู้และความสามารถในการทำนายเลยมาทำนาย  ก็จะมีประมาณ 3.9 หรือ 4 คน ที่สามารถทายถูกได้ 8 ครั้งติดต่อกัน  หรือถ้าเอาปลาหมึกยักษ์มา 1,000 ตัวมาทำนายบอลโลก  ก็จะมีประมาณ 4 ตัว ที่ทายบอลโลกถูกต้อง 8 ครั้งติดต่อกัน  หมึกพอลก็อาจจะเป็นตัวหนึ่งในนั้น  เขาก็อาจจะไม่ได้สถานะของการเป็น  “ฮีโร”  อย่างที่เป็นอยู่  และอาจจะถูกจับไปทำอาหารหลังจากเสร็จ “งานแสดง”  ก็ได้

สำหรับคุณพอลที่เป็น  “เซียนบอล” นั้น  สถิติที่เป็น  4 ใน 1,000  คนที่ทำนายผลบอลได้ถูกต้อง 8 ครั้งติดต่อกันนั้น  ถามว่า  นี่เป็นเรื่อง “ฟลุ๊ค”  หรือเป็นเรื่องของฝีมือ?

คำตอบของผมก็คือ  อาจเป็นได้ทั้ง 2  อย่าง  เพราะโอกาส 4 ใน 1,000 นั้น  ไม่ใช่เรื่องที่แทบเป็นไปไม่ได้  ลองนึกถึงการถูกหวยเลข 3 ตัว ซึ่งมีโอกาสเพียง 1 ใน 1,000 นั้น  ก็ไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปได้ยากอะไร  ในขณะเดียวกัน  จะบอกว่าพอลนั้นไม่ได้มีฝีมือแต่เป็นเรื่อง “ฟลุ๊ค”  ก็เป็นเรื่องที่  “ดูแคลน”  ฝีมือเขามากเกินไป  เหนือสิ่งอื่นใด  พอลมีการ  “วิเคราะห์และให้เหตุผล” อย่างน่าเชื่อถือ  มีหลักวิชาและสถิติประกอบเพียบ  ไม่ได้วิเคราะห์มั่ว ๆ  หรืออธิบายอะไรไม่ได้แบบหมึกพอล  ดังนั้น  สำหรับตัวพอลเองแล้ว  ไม่มีคำว่า “ฟลุ๊ค”  ในวงการนี้

สำหรับผม  การที่จะบอกว่าพอลมีฝีมือ “สุดยอด”  หรือพอลนั้นแค่  “ฟลุ๊ค”  เป็นเรื่องที่ยังบอกไม่ได้ด้วยสถิติระดับนี้  บางที  ถ้าพอลสามารถทำนายได้ถูกซัก 13 ครั้งติดต่อกันซึ่งมีโอกาสเกิดขึ้นโดยบังเอิญเพียง 1 ใน 10,000 ผมอาจจะสรุปได้อย่างมั่นใจว่าสิ่งที่พอลทำได้นั้นเกิดจากฝีมือล้วน ๆ  และนี่ก็คงเป็นเหตุผลที่ว่า  ทำไมหมึกพอลถึงไม่ทำนายต่อหลังจากที่เป็น “ฮีโร่” ไปแล้ว  เพราะถ้าทำนายต่อ  ผลอาจจะออกมาผิด  และคนก็จะเลิกนับถือหมึกพอล  เพราะเชื่อว่าที่ผ่านมานั้นเป็นเรื่องฟลุ๊ค

ผมพูดมายืดยาวเพื่อที่จะเข้าถึงเรื่องที่ผมต้องการพูดถึงจริง ๆ  นั่นก็คือ  เรื่องของการลงทุนในตลาดหุ้น  เพราะการลงทุนในตลาดหุ้นเองก็มีเรื่องราวของการ “ทำนาย” หรือการเลือกซื้อหุ้นลงทุนของนักลงทุนแต่ละคน  พูดง่าย ๆ  ในวงการหุ้นเองก็มีคนอย่าง “พอล” เต็มไปหมด  คนที่เข้ามาในตลาดหุ้นไม่กี่ปีแต่ทำผลตอบแทนการลงทุนได้อย่าง “สุดยอด”  ปีละเป็นหลายสิบหรือแม้แต่ร้อยเปอร็เซ็นต์โดยเฉลี่ย  และเมื่อข่าวหรือข้อมูลนี้ออกไป  พอลก็กลายเป็น  “ฮีโร่”  ในตลาดหุ้นหรือในวงการลงทุน  พอลทำนายหุ้นหรือซื้อหุ้นตัวไหนหุ้นนั้นก็ปรับตัวขึ้นอย่างโดดเด่น  คนเชื่อกันว่าสิ่งที่เกิดขึ้นเป็น “ฝีมือ”  ของพอลล้วน ๆ  สำหรับตัวพอลเองนั้น  ไม่มีข้อสงสัยเลยว่าเขาทำสำเร็จได้เพราะ “ฟลุ๊ค”  ทุกอย่างเกิดจากการวิเคราะห์พิจารณามาเป็นอย่างดี มีวิชาการและเท็คนิคการเลือกหุ้นเฉพาะตัว เป็นเรื่องของฝีมือ 100%

แต่ผมเองก็อยากจะเตือนว่า  เป็นไปได้เช่นกันว่า  การทำนายได้ถูกต้องและทำให้ได้ผลตอบแทนมโหฬารในอดีตที่ผ่านมานั้น  เป็นเรื่องบังเอิญหรือ “ฟลุ๊ค”  และถ้าเป็นเช่นนั้นจริง  ในอนาคต “พอล” ก็อาจจะพลาดหรือไม่สามารถประสบความสำเร็จอย่างที่ผ่านมา  ประวัติศาสตร์การลงทุนของนักลงทุนทั้งที่มีการบันทึกและที่ไม่มีการพูดถึงนั้นมีมากมายที่แสดงให้เห็นว่า  การ  “ประสบความสำเร็จ”  ในช่วงเริ่มต้นของชีวิตการลงทุนนั้นมีมากมายและเป็นเรื่องปกติ   แต่คนที่จะประสบความสำเร็จจริง ๆ  ในระยะยาวมากนั้น  เป็นข้อยกเว้น  และคนเหล่านี้เท่านั้นที่จะถูกจารึกไว้ว่าเป็น “เซียน” ที่แท้จริง  ไม่ใช่ “หมึกพอลในตลาดหุ้น”

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

พื้นฐานของชีวิตและการเริ่มต้นเป็น Value Investor หรือนักลงทุนของแต่ละคนนั้นบอกอะไรบางอย่างถึงแนวทางหรือกลยุทธการลงทุนของเขา  รวมถึงการคาดการณ์อนาคตที่เขาจะไปถึงได้

วอเร็น บัฟเฟตต์ นั้น  “เกิดมาเพื่อที่จะเป็นนักลงทุนเอกของโลก”  เพราะเขารักการหาเงินและลงทุนตั้งแต่เด็ก  เขาเกิดในช่วงเวลาและในประเทศที่เหมาะสม  และได้พบและเรียนรู้ศาสตร์การลงทุนจาก    เบน เกรแฮม ปรมาจารย์ด้านการลงทุนเอกของโลก  กลยุทธและวิธีการของเขาก็คือ  ลงทุนระยะยาวและโตไปกับเศรษฐกิจที่รุ่งเรืองสุด ๆ  ของอเมริกา  จอร์จ โซรอส นั้น  เป็นเด็กหนุ่มชาวยิวฮังการีที่ต้องหนีนาซีเยอรมันในสงครามโลกครั้งที่สอง  ความคิดของเขาก็คือ  ต้องเร็วและเอาตัวรอดให้ได้  การลงทุนของเขานั้นดูเหมือนจะคล้าย ๆ  กับการต่อสู้หรือสงคราม  นั่นคือ  เข้า “โจมตี”  อย่างรุนแรง  รวดเร็ว  “เผด็จศึก” เป็นครั้ง ๆ   เขาทำกำไรจากหายนะเช่นเดียวกับความรุ่งเรืองของเศรษฐกิจ

ผมเองเริ่มต้นชีวิต VI จากการที่ต้องหาทางเอาตัวรอดจากวิกฤติเศรษฐกิจในปี 2540 ที่ “คุกคาม” ชีวิตการทำงานในฐานะลูกจ้างบริษัทของผม  ในตอนเริ่มต้นชีวิตการลงทุนในครั้งนั้น  ผมไม่ได้วางแผนหรือตระหนักว่าเส้นทางสายนี้จะนำผมไปสู่ความมั่งคั่งและชื่อเสียงในฐานะ VI ชั้นนำ  ผมเพียงแต่คิดว่าการลงทุนในตลาดหุ้นในแนวทาง Value Investment นั้น  คือทางออกที่จะทำให้ผมยังมีชีวิตในฐานะชนชั้นกลางแบบที่ผมเป็นอยู่ในขณะนั้นได้แม้ว่าจะไม่มีรายได้จากการทำงานหรือรายได้ประจำลดลงมาก  กลยุทธการลงทุนของผมจึงเน้นที่  “ความปลอดภัย”  หรือการ “ปกป้องเงินต้น”  เป็นหัวใจหลัก  อะไรที่ทำให้การลงทุนมีโอกาสขาดทุน  “อย่างถาวร”  ผมจะหลีกเลี่ยง  การลงทุนของผมแต่ละครั้งจะต้อง  “ไม่ขาดทุน”

ถึงวันนี้ที่ Value Investment เป็นทางเลือกในการลงทุนของนักลงทุนหน้าใหม่จำนวนไม่น้อย  ผมเห็นว่าการเริ่มต้นของคนเหล่านี้สามารถแยกออกเป็นกลุ่มใหญ่  ๆ  ได้ 4 กลุ่มด้วยกันคือ

กลุ่มแรก  คนทำงานกินเงินเดือน  อายุประมาณ 30-45 ปี  นี่คือกลุ่ม VI ที่เริ่มสนใจลงทุนเนื่องจากตระหนักว่าตนเองจำเป็นที่จะต้องออมเงินเพื่อการเกษียณหรือบางคนต้องการสร้างอนาคตและเห็นว่าการฝากเงินนั้นเป็น  “การลงทุน”  ที่แย่มาก  คนกลุ่มนี้มักเป็นคนที่มีความมั่งคั่งไม่มาก  เงินทุกบาททุกสตางค์  “หามาได้ยาก”  การที่มันจะ  “หายไป”  หรือลดน้อยลงเป็นเรื่องที่กระทบจิตใจรุนแรง  ดังนั้น  กลยุทธการลงทุนจึงมักจะ  “อนุรักษ์นิยม”  และไม่ลงทุนในหุ้นมากนัก  หุ้นที่เลือกลงทุนต้องเป็นหุ้นที่มีพื้นฐานดีและขนาดไม่เล็กเกินไป  ระยะการลงทุนก็มักจะค่อนข้างยาวเนื่องจากไม่ค่อยมีเวลาในการติดตามมากนัก  เป้าหมายผลตอบแทนในการลงทุนก็มักจะไม่สูง  แต่พวกเขาก็ยังหวังได้ประมาณปีละ 15-20%

กลุ่มที่สองเป็น  “เด็กจบใหม่”  ที่พ่อแม่เป็นคนชั้นกลาง  พวกเขาไม่ได้มีเงินสนับสนุนจากทางบ้านในการลงทุนแต่ก็ไม่ได้มีภาระต้องเลี้ยงดูครอบครัว  ส่วนใหญ่ก็ยังไม่แต่งงานเพราะอายุยังไม่ถึง 30 ปี  พวกเขาเป็นคนที่มีความทะเยอทะยานที่ค่อนข้างสูงที่จะ “รวย”  เป็นเศรษฐีในเวลาอาจจะแค่ 10-15 ปี ส่วนหนึ่งอาจจะเป็นเพราะพวกเขาได้อ่านประวัติของนักลงทุนเอกหรือนักลงทุนที่ประสบความสำเร็จอื่น ๆ  จนทำให้คิดว่าเขาก็น่าจะทำได้แบบเดียวกันหรือดีกว่า  ว่าที่จริงหลาย ๆ  คนก็สามารถสร้างผลตอบแทนการลงทุนที่น่าประทับใจมากเช่นทำกำไรได้ 100%  ภายในระยะเวลาแค่ 6 เดือน เป็นต้น

VI ในกลุ่มนี้ค่อนข้างจะใช้กลยุทธการลงทุนที่ “กล้าได้กล้าเสีย”  และมักจะลงทุนในหุ้นขนาดเล็กที่มีผลประกอบการไม่แน่นอนแต่มีช่วงเวลาที่โดดเด่นที่จะสามารถขับเคลื่อนราคาหุ้นให้สูงขึ้นได้หลายเท่าในเวลาไม่นาน  เหนือสิ่งอื่นใดสำหรับคนเหล่านี้ก็คือ  ถ้าพลาดเขาก็สามารถหาใหม่ได้   อย่างไรก็ตาม  เนื่องจากเม็ดเงินที่ยังน้อย  พวกเขาก็ไม่สามารถเป็น “ผู้นำ”  ที่จะขับเคลื่อนราคาหุ้น  พวกเขาจึงมักจะเป็น “ผู้ตาม” ที่คอยรับอานิสงค์จาก VI “ขาใหญ่” ดังนั้น  ผลตอบแทนของพวกเขาจึงอาจจะไม่โดดเด่นนักเมื่อเทียบกับคนที่มีพอร์ตใหญ่กว่า  ไม่ว่าจะเป็นอย่างไร  VI ในกลุ่มนี้จะเป็นคนที่ค่อนข้างจะกระตือรือร้นและมุ่งมั่น  พวกเขาใช้เวลากับการลงทุนค่อนข้างมากและมีการเทรดหุ้นสูง

กลุ่มที่สาม  นี่คือกลุ่มคนที่มักทำธุรกิจและมีเงินเหลือที่ถูกเก็บสะสมมานาน  พวกเขาเป็นคนรวยหรือเป็นเศรษฐีที่อาจจะเริ่มมีเวลามากขึ้นเนื่องจากธุรกิจอยู่ตัวแล้วหรือธุรกิจที่ทำอยู่เริ่ม  “ตกดิน”  เขาอาจจะเริ่มสนใจหาทางลงทุนเงินสดที่กองอยู่ในธนาคารที่แทบจะไม่ได้ดอกเบี้ย  เขาอาจจะพบว่าการลงทุนแบบ VI นั้น  เป็นทางเลือกอีกทางหนึ่งแทนที่จะใช้เงินนั้นไปสร้างธุรกิจใหม่  คนกลุ่มนี้จึงมักเลือกลงทุนในกิจการที่มีขนาดกลาง ๆ  มีความมั่นคงพอสมควรและมีพื้นฐานดี  พวกเขาเข้าใจดีว่าธุรกิจไหนเป็น  “ของจริงหรือของปลอม”  การลงทุนของพวกเขามักจะเป็นการลงทุนระยะยาว  หลายคนที่ประสบความสำเร็จในการลงทุนนั้น  เนื่องจากเม็ดเงินเริ่มต้นจำนวนมาก  ทำให้พวกเขากลายเป็น  VI “รายใหญ่”  ที่เป็นที่กล่าวขวัญถึงในเวลาอันสั้น  และทำให้มีบทบาท “ชี้นำ” ในหลาย ๆ  กรณี

กลุ่มที่สี่ซึ่งเป็นกลุ่มสุดท้ายที่ผมจะพูดถึงก็คือ  กลุ่ม  “ลูกเศรษฐี”  นี่คือนักลงทุนหนุ่มสาวหน้าใหม่ที่ผมเห็นว่าเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วทั้งจำนวนและมูลค่าพอร์ตการลงทุนในหุ้น  ลูกเศรษฐีที่ว่านี้จริง ๆ แล้ว  ส่วนใหญ่อาจจะไม่ใช่เศรษฐีใหญ่ที่ลูกจะสามารถหรือควรสืบทอดกิจการ  พวกเขามีธุรกิจหรือมีทรัพย์สินและมีเงิน  แต่งานของพวกเขาไม่จำเป็นต้องให้ลูกเข้าไปช่วยทำ  ลูก ๆ  ของพวกเขาควรไปเป็นลูกจ้างหรือพนักงานของบริษัทใหญ่ ๆ  มากกว่า  แต่การไปทำงานเป็นลูกจ้างกินเงินเดือนนั้นเป็นกิจกรรมที่เหนื่อยและได้เงินน้อยมาก  ดังนั้น  หนทางที่ดีกว่าก็คือ  การลงทุนที่จะให้เงินมาช่วยทำงาน  และนี่ก็มาถึงการลงทุนในหุ้นซึ่งเป็นกิจกรรมที่  “ทำได้ง่ายที่สุด” และอาจจะ “เหนื่อยน้อยที่สุด”  และนั่นนำไปสู่การเป็น VI

VI ที่เป็นลูกคนรวยนั้น   ในช่วงเริ่มต้นพ่อแม่ก็อาจจะให้เงินไป “ลอง” เพียง 1-2 ล้านบาท   แต่ครั้นได้ลองทำและได้ผลตอบแทนอย่าง  “น่าทึ่ง”  ในเวลาอันสั้น  พวกเขาก็มักจะได้เงินลงทุนเพิ่มจากพ่อแม่ที่เห็นศักยภาพ  หลายคนสามารถต่อยอดเงินไปสูงมากจนร่ำรวยเป็น “เศรษฐี”  ด้วยตนเองในเวลาอันสั้น   VI กลุ่มนี้โดยพฤติกรรมก็คือ  มักจะมีความกล้าเสี่ยงได้อย่างเต็มที่  เหตุผลก็คือ  เสียก็ไม่เป็นไรเพราะอาจจะขอพ่อแม่ใหม่ได้หรือไม่ก็กลับไปทำงานกินเงินเดือน  พวกเขาจะลงทุนหุ้นเป็นตัว ๆ  เหมือนนักเก็งกำไร  หลายคนสามารถ “ไล่หุ้น” ที่มีขนาดเล็กและไม่ใคร่มีสภาพคล่องได้ทำให้กลายเป็น  “ผู้นำ”  ที่มีอิทธิพลต่อราคาหุ้นและทำให้สามารถลงทุนและได้ผลตอบแทนอย่างน่าทึ่ง  ส่วนตัวผมเองคิดว่า  นี่คือกลุ่ม  “Golden Boy” ในตลาดหุ้นที่น่าจับตามอง  เพราะพวกเขาอาจจะมีทั้งเงิน  ความสามารถ  และเวลาในการลงทุนอีกยาวไกล  ถ้าไม่  “แพ้ภัยตนเอง”  เสียก่อน

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

สำหรับผม  นักลงทุนมืออาชีพหรือคนที่ลงทุนเป็นเรื่องเป็นเรื่องเป็นราวและใช้เวลากับการลงทุนค่อนข้างมากนั้น   เป็นเหมือน  “ศิลปิน”  เช่นเดียวกับคนที่เป็น  ดารา  นักร้อง  นักกีฬา  นักเขียน   นักวาดภาพ  และศิลปินอื่น ๆ  ลองมาไล่ดูว่าเหมือนกันอย่างไร

ข้อแรกก็คือ  นักลงทุนก็เหมือนกับดารา (ต่อไปนี้ผมจะใช้คำว่าดาราเป็นตัวแทนศิลปินอื่น ๆ ทั้งหมด)  ในแง่ที่ว่า  ทั้งคู่ต่างก็เป็นคนที่ใช้ความสามารถเฉพาะตัวในการ “เล่น” หรือ “แสดง” หรือ  “ทำมาหากิน”  หรือสร้างชื่อเสียงและอื่น ๆ   ความสามารถนี้เกิดจากการศึกษาในด้านของ “เบสิค” หรือพื้นฐานของวิชาความรู้  แต่ความสามารถในการกระทำนั้นเกิดจากการฝึกฝนและพรสวรรค์ของแต่ละบุคคล

ข้อสอง  ในแวดวงของดารานั้น  มักมีการแบ่ง Character หรือบทบาทหรือ “ตัวตน”  เฉพาะของแต่ละคน  เช่น  ในกลุ่มนักแสดงนั้นก็จะมีคนที่เชี่ยวชาญหรือรับบทบาทซึ่งอาจจะเกิดจากการ  “สร้างภาพ” เป็นนางเอกแนว “หวาน”  บางคนก็  “ครองตำแหน่ง”  สาว  “เซ็กซี่” ในใจของคนดู  บ้างก็ไปแนวบู๊  บางคนหรือถ้าจะพูดให้ถูกก็คือบางคู่ก็ยึดแนว  “แฟมมิลี่แมน”  หรือคนรักครอบครัว  คนที่มีคุณสมบัติบางอย่างไม่ครบที่จะเป็นตัวเอกก็มักจะหันไปเป็น  “เพื่อนที่แสนดี”  ของตัวเอก  และบางคนยึดอาชีพ  “ตัวร้าย”  หรือบางคนเป็นไม่ได้ทั้งตัวเอกหรือตัวรองก็อาจจะยึดบทบาทเป็น  “ตัวตลก”  ทั้งหมดนั้น  ต่างก็มีงานแสดงและสามารถ “ทำเงิน” ได้… อย่างน้อยในช่วงเวลาหนึ่ง

นักลงทุนนั้นก็เช่นกัน  มีคุณสมบัติหรือยึดแนวการลงทุนหรือการเล่นหุ้นของตนหลากหลาย  บางคนเน้นลงทุนเฉพาะในหุ้น  “Super Stock” หรือหุ้นที่มีคุณสมบัติสุดยอด  บางคนเน้นลงทุนหุ้น Blue Chip  บ้างก็เล่นหุ้น  “Cyclical” หรือหุ้นวัฏจักร  บางคนชอบหุ้น  “Turnaround” หรือหุ้นที่กำลังฟื้นตัวจากปัญหาทางธุรกิจ  ถ้าเป็นพวก  “VI ขนานแท้”  ก็อาจจะเน้นหุ้นถูกประเภท PE และ PB ต่ำ  และนักเล่นหุ้นตามห้องค้าจำนวนมากที่ชอบเล่นหุ้น  “เก็งกำไร”  ทั้งหมดนั้นต่างก็มักจะ “ทำเงิน” ได้…  อย่างน้อยในช่วงเวลาหนึ่ง

ข้อสาม  ถ้าพูดถึงเรื่องการทำเงิน  อาชีพ “ดารา” และ  นักลงทุน โดยรวมนั้น ก็คล้าย ๆ  กับอาชีพอื่น ๆ  นั่นก็คือ  ไม่ใช่เป็นอาชีพที่ทำเงินดี  โดยเฉพาะถ้าไปเปรียบเทียบกับอาชีพที่ต้องเรียนและฝึกฝนหนักอย่างแพทย์หรือวิศวกร  แต่สิ่งที่ทำให้คนรู้สึกเหมือนว่าอาชีพดาราเป็นอาชีพที่ทำเงินมากนั้นอาจจะเป็นเพราะว่ามีดาราบางคนที่เป็น  “ซุปเปอร์สตาร์” สามารถทำเงินได้มหาศาลจากการเป็นนางแบบหรือนายแบบโฆษณาซึ่งทำให้ได้เงินค่าจ้างปีละบางทีเป็นหลายสิบรวมกันหลายปีอาจจะเป็นร้อยหรือหลายร้อยล้านบาท  แต่คนทั่วไปอาจจะไม่ได้ตระหนักว่า  ยังมีดาราจำนวนมากที่ไม่ได้โดดเด่นและยังต้องทำงานแบบ  “ปากกัดตีนถีบ”  หาเงินแทบไม่พอใช้  ซึ่งเมื่อนำมาเฉลี่ยกับดาราที่มีรายได้มากแล้วทำให้อาชีพดาราโดยรวมแล้วไม่ได้เป็นอาชีพที่ทำเงินสูงแต่อย่างใด

อาชีพนักลงทุนก็เช่นเดียวกัน  ถ้าเราฟังหรือดูผลงานการทำกำไรเฉพาะนักลงทุนระดับ  “เทพ”  เราก็อาจจะมี  “ภาพ”  ในใจว่า การลงทุนนั้นเป็นอาชีพที่ทำเงินมหาศาล  ผลตอบแทนต่อปีน่าจะได้หลายสิบเปอร์เซ็นต์และคนสามารถรวยได้ง่าย ๆ  จากการเป็นนักลงทุนหรือเล่นหุ้น  การรวยเป็นสิบเป็นร้อยหรือแม้แต่เป็นพันล้านบาทเป็นสิ่งที่ทำได้ไม่ยาก  ว่าที่จริงก็มีคนทำได้มาไม่รู้จะกี่คนหลังจากที่ทำมาไม่นานนัก  แต่นี่ก็เป็น “ภาพลวงตา”  เพราะยังมีนักลงทุนและนักเล่นหุ้นอีกจำนวนมากที่เราไม่เห็นและไม่รู้จักที่ทำผลตอบแทนการลงทุนได้น้อยมาก  หลายครั้งก็ขาดทุนมหาศาล  เมื่อเอาผลตอบแทนของคนเหล่านี้มาเฉลี่ยกับ  “เทพ”  ผลก็จะออกมาว่า  อาชีพนักลงทุนโดยรวมนั้นไม่ได้หรูหราอย่างที่หลายคนเข้าใจ

ข้อสี่  การเป็นนักลงทุนนั้น  ก็เหมือนกับการเป็นดาราในแง่ที่ว่า  มันไม่ได้มีความยุติธรรมหรือความเท่าเทียมกันสำหรับทุกคนที่เข้ามาเล่น  ความสามารถนั้นก็เป็นปัจจัยที่สำคัญมากที่สุดอย่างหนึ่งแต่ไม่ใช่ทั้งหมดและอาจจะไม่ถึงครึ่งของปัจจัยความสำเร็จในระยะยาวหรือตลอดชีวิต  การเป็นดารานั้น  บางทีการเกิดมาด้วยหน้าตาที่ไม่สวยหรือหล่อพอก็แทบจะปิดประตูสำหรับการเป็นซุปเปอร์สตาร์แล้ว  การลงทุนก็เช่นกัน  คนที่เกิดมาในครอบครัวที่ไม่มีทรัพย์สมบัติอะไรเลย  โอกาสที่จะมีพอร์ตใหญ่เหมือนกับ “ลูกเศรษฐี” ที่เริ่มต้นก็มีเงินลงทุนนับเป็นล้านหรือหลาย ๆ  ล้านบาทก็แทบจะเป็นไปไม่ได้  ดังนั้น  การเป็นนักลงทุนหรือเป็นดารานั้น  ถ้าจะให้มีความสุขก็คือต้องทำตัวแบบ “ศิลปิน”  นั่นก็คือ  พอใจและภูมิใจกับผลงานและความสำเร็จของตนเองโดยไม่ต้องไปสนใจกับคนอื่นมากนัก

ข้อห้าที่ผมจะพูดเป็นข้อสุดท้ายก็คือ  อาชีพนักลงทุนก็คล้าย ๆ  กับอาชีพดารานั่นคือ   มีความไม่แน่นอนสูง  ในวันหนึ่งคุณอาจจะเป็น “เซเล็บ”  หรือเป็นคนที่สังคมชื่นชมเป็นคนที่ฟู่ฟ่าเป็นที่กล่าวขวัญและจับตามอง  แต่ความผิดพลาดในการทำงานและการ “วางตำแหน่ง” ที่ผิดพลาดก็อาจจะทำให้คุณตกต่ำลงได้ง่าย ๆ   ดังนั้น  การตระหนักในความจริงข้อนี้จะช่วยให้คุณรอดพ้นจากสถานการณ์แบบนั้นได้ดีขึ้น  แม้แต่ จอร์จ โซรอส เองก็เคยพูดว่า  “I am not invincible”  นั่นก็คือ  เขาตระหนักตลอดเวลาว่า  ในเรื่องของการลงทุนนั้น  ต่อให้แน่แค่ไหนก็แพ้หรือตายได้เหมือนกัน

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

Value Investor หนุ่มสาวหลายคน  โดยเฉพาะที่เริ่มประสบความสำเร็จจากการลงทุนอย่างงดงามนั้น  มักจะมีความฝันที่บรรเจิด  พวกเขามักจะคำนวณตัวเลขความมั่งคั่งที่เขาจะมีในอนาคตโดยอิงจากผลตอบแทนที่ผ่านมาในช่วง 3-4 ปี ซึ่งสูงมากเช่นเฉลี่ยปีละ 40-50%  และบางคนมากยิ่งกว่านั้น

พวกเขารู้ว่าการทำกำไรจากตลาดหุ้นปีละ 40-50% ในระยะยาวนั้นยากมาก  โดยเฉพาะเมื่อภาวะตลาดไม่อำนวยและพอร์ตลงทุนมีขนาดใหญ่ขึ้น  ดังนั้นเขาก็จะลดประมาณการผลตอบแทนลง   อย่างไรก็ตาม  เขาคิดว่าการทำผลตอบแทนปีละ 20-25% นั้นไม่ใช่เรื่องยาก  ว่าที่จริงบางทีผ่านไป 2-3 เดือนเขาก็ได้กำไรมาแล้วทั้ง ๆ  ที่ภาวะตลาดหุ้นก็ไม่ได้ดีนัก

การตั้งเป้าผลตอบแทนที่ 25% ต่อปีในระยะยาวนั้นแปลว่าเขาอาจจะสามารถ  มี “อิสรภาพทางการเงิน” หรือเลิกทำงานประจำได้ภายในอาจจะ 10-15 ปี  สำหรับ VI ที่ไม่ได้มีพ่อแม่ที่ร่ำรวย  และอาจจะทำให้เขามีเงินเป็นหลายสิบหรือร้อยล้านในกรณีที่ทางบ้านมีฐานะดีและเขาเริ่มลงทุนด้วยเงินเป็นหลักหลายล้านบาท

ไม่ว่าในกรณีใด   VI หนุ่มสาวที่ประสบความสำเร็จอย่างงดงามในช่วงต้นของการลงทุนมักจะมีความฝันว่าวันหนึ่งตนเองจะร่ำรวยในระดับ  “เศรษฐี”  มีเงินอย่างน้อยก็น่าจะ “หลายสิบล้านบาท” หรือในกรณีที่เริ่มต้นด้วยเงินมากก็จะมีเงินนับร้อยหรือพันล้านบาท  และนั่นก็จะทำให้เขา  “ฝันข้ามเวลา”  คือฝันที่ยังห่างไกลอีกมากว่า  เขาจะทำอะไรเมื่อวันนั้นมาถึง

หลายคนฝันว่าเขาจะไป  “ท่องโลก”  เพื่อที่จะได้เห็นชีวิตและวัฒนธรรมต่าง ๆ  ที่แตกต่างกันออกไป  ซึ่งนอกจากจะสนองความอยากรู้และรื่นรมย์แล้ว  มันยังช่วยขยายวิชั่นของเขาซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการลงทุนด้วย  ถ้าจะพูดไป  จิม โรเจอร์  นักลงทุนเอกคนหนึ่งของโลกก็เคยเดินทาง “รอบโลก”  มาแล้วสองครั้ง  หลังจากที่ร่ำรวยมหาศาลจากการลงทุนร่วมกับจอร์จ โซรอส

หลายคนอาจจะฝันที่จะมีบ้านใหญ่  รถหรู  และสามารถใช้จ่ายฟุ่มเฟือยได้หลังจากที่ตนเองร่ำรวยพอที่จะทำอย่างนั้นได้โดยไม่กระทบกับความมั่งคั่งส่วนตน   อย่างไรก็ตาม  นี่เป็นความฝันที่อาจจะ  “อยู่ลึก”  ในใจ  เนื่องจากการ “บริโภค”  สิ่งที่ฟุ่มเฟือยนั้น  ดูเหมือนว่าจะขัดกับแนวทางการดำเนินชีวิตของ VI  ดังนั้น  ฝันของการมีชีวิตหรูหราจึงมักจะเป็นฝันรายการท้าย ๆ ของ VI หลาย ๆ  คนโดยเฉพาะคนที่ไม่ได้ร่ำรวยมาก่อนอยู่แล้ว

ตรงกันข้ามกับการได้ใช้ชีวิตหรูหราสุขสบาย  VI จำนวนไม่น้อยฝันว่าจะ  “คืนให้แก่สังคม” โดยการบริจาคทรัพย์ให้แก่สาธารณกุศล  หลายคนคิดว่าจะ  “ตั้งมูลนิธิ”  เพื่อช่วยเหลือคนอื่น  VI  บางคนคิดว่าตนเองอยากเป็นอาจารย์หรือครูที่จะนำความรู้และประสบการณ์ไปช่วยสอนนักศึกษา  เหนือสิ่งอื่นใด  เหล่านี้คือกิจกรรมที่ VI ที่มีชื่อเสียงระดับโลก เช่น วอเร็น บัฟเฟตต์  และจอร์จ โซรอส ได้ทำหลังจากที่ร่ำรวยมหาศาลจากการลงทุนแล้ว

ผมเองคิดว่า  ความฝันนั้นเป็นสิ่งที่ดี  มันช่วยทำให้เรามีจิตใจที่มุ่งมั่นที่จะลงทุน  เราจะทุ่มเทในการศึกษาหาความรู้  เราจะอดออมได้มากกว่าปกติ  ทั้งหมดนั้นจะทำให้พอร์ตของเราโตเร็วขึ้น  ความฝันคือแรงกระตุ้นที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งของมนุษย์  ว่าที่จริงผมเองก็เคยฝันมาตั้งแต่เริ่มเดินทางสาย VI ใหม่ ๆ

แต่ประสบการณ์ของผมก็คือ  ความฝันนั้นเรามักจะ  “ไปไม่ถึง”  สาเหตุก็คือ  บางครั้งเราตั้งความฝันไว้สูงเกินไป  ผลตอบแทนที่เราคาดหวังนั้น  เราตั้งไว้สูงยิ่งกว่าสิ่งที่ วอเร็น บัฟเฟตต์ ทำได้  เราคิดว่าเราทำได้ใน 4-5 ปี ดังนั้นเราน่าจะทำได้ในอีก10-20 ปีหรือมากกว่านั้น ซึ่งเป็นไปได้ยากมาก

อีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ฝันไม่เป็นจริงก็คือ  ความฝันนั้น “ไม่หยุดนิ่ง”  มันเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆ  ตามกาลเวลาและตามสถานะของตัวเรา  ตัวอย่างเช่น  เรื่องของความมั่งคั่งนั้น  VI บางคนอาจจะตั้งความฝันไว้ว่าจะมีเงินถึงจุดหนึ่งเช่น 50 ล้านบาท แล้วก็จะ “หยุด” เพราะรู้สึกว่า “พอแล้ว”   แต่เมื่อถึงเวลาที่เขามีเงิน 50 ล้านบาทจริง ๆ  เขาก็อาจจะรู้สึกว่ายังไม่พอหรือยังไม่อยากหยุด   พูดถึงเรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงบัฟเฟตต์  ซึ่งว่ากันว่า  เขาเคยคิดที่จะเลิกลงทุนหลังจากมีเงินประมาณ 40-50 ล้านเหรียญหรือ 1,000 ล้านบาทไทยเพื่อหันไป “ทำอย่างอื่น” ในชีวิตและเกือบจะทำอย่างนั้นจริง ๆ   แต่สุดท้าย  เขาก็ล้มเลิกความคิดนั้นและหันกลับมาลงทุนใหม่จนถึงทุกวันนี้

ความฝันอื่น ๆ  ที่กล่าวถึงก็เป็นเรื่องที่มักจะเปลี่ยนไปเช่นเดียวกัน  สมมุติว่าเขาประสบความสำเร็จและมีความมั่งคั่งตามที่ฝันจริง  โอกาสที่เขาจะ  “เดินทางรอบโลก”  หรือมีบ้านใหญ่โตหรูหรานั้นก็มักจะไม่เกิดขึ้น  บางทีเขาอาจจะคิดว่ามันเหนื่อยเกินไปที่จะเดินทางไกลหรือไม่มีความจำเป็นที่จะต้องเปลี่ยนบ้าน  เรื่องของ “มูลนิธิ”  นั้นก็ดูยุ่งเกินไปและไม่เห็นจะจำเป็น  ถ้าอยากทำบุญก็บริจาคให้ใครก็ได้  เช่นเดียวกัน  การเป็นอาจารย์สอนนักเรียนนั้น  ถ้าสอนเป็นครั้ง ๆ  ก็น่าสนุก  แต่ถ้าต้องสอนเป็นเรื่องเป็นราวดูเหมือนว่ามันจะเป็นความทุกข์  เหนือสิ่งอื่นใด  นักศึกษาส่วนใหญ่นั้นก็อาจจะไม่ได้สนใจ  “ความรู้”  ของเราเท่าไรนัก  เขาอาจจะแค่ต้องการสอบให้ผ่านเท่านั้น

สิ่งที่ผมคิดว่าน่าจะเป็นจริงได้มากที่สุดก็คือ  VI นั้นจะไม่หยุดลงทุนไม่ว่าความฝันอะไรจะเป็นจริงหรือไม่จริง  ไม่เชื่อก็ดู VI ระดับเซียนทั้งหลายที่ไม่เคยเกษียณแม้ว่าอายุจะเลย 80 ปีไปแล้ว  บัฟเฟตต์บอกว่าเขาและชาร์ลี มังเกอร์  นั้นจะลงทุนจนกว่าจะจำกันและกันไม่ได้แล้วเท่านั้น

ข้อสรุปสุดท้ายของผมก็คือ  ฝันนั้น  ฝันได้และควรจะฝัน  พยายามทำให้ความฝันนั้น  Realistic คือมีเหตุผลไม่เกินความเป็นจริง  การฝันถึงสิ่งที่อยากทำเมื่อประสบความสำเร็จและมั่งคั่งแล้วนั้นก็ทำได้  แต่ก็จงตระหนักว่ามันอาจจะไปไม่ถึง   เหนือสิ่งอื่นใดก็คือ  เราอาจไม่ใช่ตัวคนเดียว  เรามี  “หุ้นส่วนชีวิต” ทั้งภรรยาและลูกที่จะต้องปรึกษาและเห็นชอบด้วย   แม้แต่ วอเร็น บัฟเฟตต์ เองนั้น  ก่อนหน้าที่ภรรยาคนก่อนของเขาจะเสียชีวิต  เขาบอกว่าถ้าเขาตายก่อน  ทรัพย์สมบัติก็จะกลายเป็นของภรรยา  แต่ถ้าภรรยาตายก่อน  เงินส่วนใหญ่ของเขาก็จะถูก “คืนกลับไปสู่สังคม”  และนั่นคือที่มาของการบริจาคเงินก้อนมโหราฬของเขาให้กับมูลนิธิของบิลเกต

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

ปรากฏการณ์เล็ก ๆ อย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นในช่วงนี้ในแวดวงของ Value Investor ก็คือสิ่งที่ผมอยากจะเรียกว่า “VI Effect”   นี่คือปรากฏการณ์ที่หุ้นหลาย ๆ ตัวที่กลุ่ม Value Investor “มืออาชีพ” ซื้อลงทุนและได้รับการกล่าวขวัญถึงในเว็บไซ้ต์หรือสื่อต่าง ๆ  มีราคาปรับตัวขึ้นค่อนข้างเร็วและมาก

ก่อนที่จะพูดถึงเหตุผล  ผมคงต้องทำความเข้าใจถึงความหมายของคำว่า “Effect” เสียก่อนว่ามันหมายถึงอะไรเวลาพูดเกี่ยวกับเรื่องของการลงทุน

คำว่า Effect นั้น  หมายถึงผลกระทบ  หรืออิทธิพลอันเนื่องมาจากการกระทำของคนหรือกลุ่มของนักลงทุนที่มีต่อราคาหุ้นซึ่งอาจจะไม่นับหรือยังไม่เกี่ยวข้องกับเรื่องของพื้นฐานของบริษัท  แต่เป็นเรื่องที่การกระทำของคนหรือกลุ่มคนกลุ่มหนึ่งที่ส่งผลให้มีคนทำตามจำนวนมาก  ซึ่งส่งผลให้ราคาหุ้นปรับตัวขึ้นหรือลงมากกว่าที่ควรเป็น

ตัวอย่างเช่น  เมื่อมีข่าวว่า  วอเร็น บัฟเฟตต์ เข้าซื้อหุ้นของบริษัทปิโตรไชน่าของจีน  ราคาของหุ้นปิโตรไชน่าก็พุ่งขึ้นหลายเท่าในเวลาอันสั้น  อาจจะเป็นเพราะว่านักลงทุนคิดว่าถ้าบัฟเฟตต์ซื้อ  ก็หมายความว่าหุ้นตัวนี้คงเป็นหุ้นที่ดีและราคาถูก  ดังนั้น  พวกเขาจึงรีบเข้าไปซื้อตามก่อนที่ราคาจะ “ขึ้น” ไปหรือขึ้นไปอีก  นักลงทุนบางคนอาจจะไม่ได้คิดว่าหุ้นตัวนี้เป็นหุ้นที่ดีและถูกเท่าไรนัก   แต่เขาคิดว่าคงมีคนที่จะเข้าไปซื้อหุ้นปิโตรไชน่าตามบัฟเฟตต์  ดังนั้นเดี๋ยวหุ้นก็จะขึ้น  ดังนั้น  เขาต้องเข้าไปซื้อดักหน้าไว้ก่อน  กระบวนการที่คนต่างก็รีบเข้าไปซื้อหุ้นทำให้หุ้นปิโตรไชน่าขึ้นไปเองไม่ว่าพื้นฐานจะดีคุ้มกับราคาหุ้นหรือไม่  ลักษณะของการขึ้นของหุ้นในทันทีที่มีข่าวบัฟเฟตต์เข้าไปซื้อนั้นเรียกว่าเป็น  “Buffett Effect”  และผมคงไม่ต้องพูดต่อว่า  อิทธิพลของบัฟเฟตต์ต่อราคาหุ้นนั้นมากแค่ไหน  เพราะหุ้นแทบจะทุกตัวที่บัฟเฟตต์ซื้อนั้น  หลังปรากฏข่าวหรือแม้แต่ข่าวลือก็มักจะ “วิ่งกระจาย”

Effect หรืออิทธิพลระดับ “โลก”  นั้น  แน่นอน  ไม่ใช่มีแต่เฉพาะจากบัฟเฟตต์ซึ่งเป็นแนวของ Value  Investor  นักเก็งกำไรอย่างจอร์จ โซรอส นั้นก็มี  Effect ไม่แพ้กันหรืออาจจะมากกว่า  ว่ากันว่าถ้าจอร์จ โซรอส เข้าไปเล่นอะไร  คนแห่ตามกันเพียบ   ตัวอย่างเช่นสมัยที่มีการเก็งกำไรค่าเงินบาทเมื่อปี 2540  ที่ทำให้ค่าเงินบาทล่มสลายนั้น  คนที่ทำจริง ๆ  คงเป็น “สาวก” ของโซรอสมากกว่าตัวเขาเอง

ในเมืองไทยนั้น  Effect ก่อนหน้านี้เท่าที่เห็นก็จะมีเฉพาะที่มาจากนักเก็งกำไรหรือ  “นักปั่น”  หุ้นรายใหญ่ที่มีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับ   ในสมัยก่อนนั้น  พอมีข่าวว่า  เซียนหรือรายใหญ่กำลังเข้ามาเล่นหุ้นตัวไหน  หุ้นตัวนั้นก็  “วิ่งกันกระจาย”  เพราะคนเชื่อว่าต้องรีบซื้อก่อนที่มันจะวิ่ง  พอคนจำนวนมากคิดแบบนั้น  หุ้นก็ต้องขึ้นทั้ง ๆ  ที่พื้นฐานบริษัทอาจจะแย่มาก   อย่างไรก็ตาม  Effect เนื่องจากขาใหญ่นั้น  ในระยะหลังก็เริ่ม “เลือนลาง”  ไปเนื่องจากคนที่  “ซื้อตาม”  นั้นจำนวนมาก  “หนีไม่ทัน” และมักจะขาดทุน  จึงเลิกเชื่อถือ  ผลก็คือ  Effect เหล่านั้นก็หมดไปพร้อม ๆ  กับความนิยมในการเล่นหุ้นเก็งกำไรที่ไม่มีพื้นฐาน  และนั่นคงเป็นจุดเริ่มต้นของการลงทุนแบบ  Value Investment ที่เริ่มแพร่หลายและได้รับการยอมรับมากขึ้น

กลุ่ม Value Investor ที่ได้เริ่มเข้ามาลงทุนมากขึ้นเรื่อย ๆ  ในตลาดหุ้นตั้งแต่ช่วงหลังวิกฤติปี 2540  นั้น  มาถึงปัจจุบันผมอยากจะพูดว่าเติบโตขึ้นมากแบบก้าวกระโดดและน่าจะกลายเป็นกลุ่มที่มีพลังและอิทธิพลมากพอสมควรและกำลังสร้างปรากฏการณ์ที่เรียกว่า VI Effect  โดยมีเหตุผลต่อไปนี้

ข้อแรกก็คือ  “พลังเงิน”  ถึงแม้ว่าเม็ดเงินที่มีในตลาดหุ้นของ VI จะยังน้อยกว่านักลงทุนต่างประเทศหรือนักลงทุนสถาบัน  แต่ก็มีนัยสำคัญในตลาด  มองคร่าว ๆ  ผมคิดว่าเม็ดเงินรวมของกลุ่ม VI นั้นน่าจะอยู่ในหลัก “หลายหมื่นล้านบาท”  ซึ่งเพียงพอที่จะ “ขับเคลื่อนราคาหุ้น”  ของบริษัทขนาดเล็กหรือกลางบางบริษัทได้ไม่ยาก

ข้อสอง  ผลงานและความรอบรู้ในตัวกิจการของ VI ระดับ  “เซียน”  นั้น  สามารถสร้างความประทับใจและน่าเชื่อถือกับนักลงทุนอื่น ๆ  โดยเฉพาะที่เป็น VI ด้วยกัน  ดังนั้น  เวลาที่ VI ระดับเซียนซื้อหุ้น  จึงมักมีคนซื้อตามกันมาก  พลังเงินจำนวนมากบวกกับตัวหุ้นที่มักจะเป็นบริษัทเล็กและมีหุ้นกระจายอยู่ในตลาดน้อย  ทำให้หุ้นตัวดังกล่าววิ่งแรงมาก  และนี่ก็ยิ่งดึงดูดให้นักลงทุนรายใหม่เข้ามาซื้อหุ้นเพิ่มขึ้นไปอีก  Effect ก็เกิดขึ้น

ข้อสามก็คือ  พลังของการสื่อสาร  นี่คือวิวัฒนาการของการลงทุนที่ไม่มีในสมัยก่อน  ในยุคปัจจุบันนั้น  การสื่อสารกว้างขวาง  รวดเร็ว  แพร่หลาย  และถูกมาก  นักลงทุนส่วนบุคคลสามารถส่งข้อมูลถึงคนอื่นผ่านสื่อต่าง ๆ  ได้ด้วยตนเองและทันทีและสามารถผ่านถึงผู้รับทางโทรศัพท์มือถือได้  สื่อทางสังคมเช่น  เฟซบุค ทวิตเตอร์ หรือบล็อกส่วนตัวทำให้การตอบสนองของนักลงทุนนั้นรวดเร็วและรุนแรง

ข้อสี่  พลังของความคิดและความเชื่อที่คล้ายคลึงกันของ VI นี่เป็นเรื่องที่ทำให้เกิด Effect ง่ายขึ้นเข้าทำนอง  “สามัคคีคือพลัง”  VI จำนวนมากอ่านหรือรับรู้ข้อมูลผ่านเวบไซ้ต์เดียวกัน  ไปสัมนาที่เดียวกัน  ไปชุมนุมจัดเลี้ยงในกลุ่มเดียวกัน  หรืออ่านหนังสือเล่มเดียวกัน   ดังนั้น  เวลาได้รับรู้การซื้อขายหุ้นของ  “ผู้นำ” หรือ  “เซียน VI”  และไปศึกษาเพิ่มเติม  การตัดสินใจหรือปฏิบัติจึงออกมาในแนวเดียวกัน

ทั้งหมดนั้นก็เป็นเพียงเหตุผลบางส่วนที่ทำให้เริ่มเกิด  VI Effect ในตลาดหุ้นไทย   ในระยะสั้น  VI Effect ยังน่าจะมีต่อเนื่องไปซึ่งน่าจะเป็นผลจาก  “Success beget Success” หรือความสำเร็จก่อให้เกิดความสำเร็จตามมา   อย่างไรก็ตาม  ในที่สุด  “อิทธิพล”  จะยังคงอยู่ได้หรือไม่อยู่ที่ว่าในระยะยาวแล้ว  หุ้นที่เกิดจาก Effect ยังมีราคายืนอยู่และเติบโตขึ้นไปได้หรือไม่  ถ้าปรากฏว่าหุ้นขึ้นไปโดยเกิดจากผลกระทบระยะสั้น  แต่หลังจากนั้นหุ้นกลับตกลงมาเนื่องผลประกอบการบริษัทไม่เป็นอย่างที่คิด  สุดท้ายความเชื่อถือก็จะหมดไป  และ Effect ต่าง ๆ  จะหมดไป  ในอีกด้านหนึ่ง  คนที่ซื้อหุ้นตามก็ต้องระวังว่า  การซื้อตามนั้น  ไม่ใช่หลักการของ VI  ที่เน้นว่าเราต้อง “คิดเอง” และถ้าเราคิดแล้วมีคนตาม  นั่นก็แปลว่า  ฝีมือเราอาจจะก้าวขึ้นมาอีกขั้นหนึ่งและเราน่าจะประสบความสำเร็จสูงขึ้น

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

การลงทุนในหุ้นมีความเสี่ยงค่อนข้างมากเมื่อเทียบกับการลงทุนในพันธบัตรหรือกองทุนต่าง ๆ   ดังนั้น  เพื่อความปลอดภัย  เราควรจะต้องลดความเสี่ยงให้เหลือน้อยลงเท่าที่จะทำได้  แต่ในขณะเดียวกัน  ยังได้ผลตอบแทนที่ดีมาก  พูดง่าย ๆ  ลงทุนให้ได้ผลตอบแทนสูงแต่ความเสี่ยงต่ำ  และต่อไปนี้คือเกณฑ์หรือกลยุทธง่าย ๆ ที่จะทำให้เราได้ผลลัพธ์แบบนั้น

ข้อ 1)  รู้ว่าคุณกำลังทำอะไรอยู่  นี่เป็นหลักสำคัญ  เพราะความเสี่ยงก็คือการที่คุณ  “ไม่รู้ว่ากำลังทำอะไรอยู่”  หรือเข้าใจผิดว่ารู้แต่จริง ๆ  แล้วไม่รู้  เช่น  คิดว่าการลงทุนในหุ้นของบริษัทขนาดใหญ่ที่ผลิตสินค้าโภคภัณฑ์เช่นปิโตรเคมีนั้น  “ไม่เสี่ยง”

ข้อ 2)  กระจายความเสี่ยงอย่างเหมาะสม  ไม่ถือหุ้นจำนวนน้อยหรือมากตัวเกินไป   จำนวนที่เหมาะสมสำหรับนักลงทุนที่มีเงินลงทุนไม่เกิน 100 ล้านบาทนั้น  ผมคิดว่าไม่ควรถือหุ้นเกิน 5-10 ตัว   การถือหุ้นจำนวนน้อยตัวเช่น 1-2 ตัวนั้นเป็นความเสี่ยงที่อาจจะเกิดการผิดพลาดร้ายแรงได้   เช่นเดียวกัน  การถือหุ้นมากตัวเกินไปก็มีความเสี่ยงในแง่ที่ว่าเราไม่สามารถเข้าใจหรือติดตามมันได้ดีพอซึ่งก็คือความเสี่ยงที่เกิดจากการ “ไม่รู้”

ข้อ 3)  พยายาม  “มองยาว”  คือวิเคราะห์ไปในอนาคต 3-5 ปี และวางแผนว่าจะลงทุนยาวตามกันไป  การมองยาวนั้นช่วยลดความเสี่ยงในการลงทุน  เพราะในระยะยาวราคาหุ้นจะปรับตัวไปตามกำไรของบริษัทเสมอ  และถ้าเรามั่นใจในกำไรระยะยาวของบริษัท  เราก็จะไม่ค่อยเสี่ยง   ตรงกันข้าม  ในระยะสั้น  หุ้นมักจะผันผวนไปตามภาวะตลาดและการเงินซึ่งคาดการณ์ยาก  ดังนั้น  การเล่นสั้นจึงมีความเสี่ยงสูงกว่า

ข้อ 4)  เลือกบริษัทที่มีผลการดำเนินงานสม่ำเสมอทั้งยอดขายและกำไร  กิจการเหล่านี้มักจะ  “คาดการณ์ได้ง่าย”  และไม่ค่อยผิดพลาดมากนัก  ดังนั้น  จึงมักจะสามารถทนทานต่อความผันผวนของภาวะแวดล้อมได้มากกว่าหุ้นของบริษัทที่มีผลการดำเนินงานที่ไม่แน่นอน

ข้อ 5)  เลือกบริษัทที่มีเงินสดมากและมีหนี้เงินกู้น้อยหรือไม่มีเลย  กิจการพวกนี้มีโอกาสเจ๊งน้อยมากและมักจะจ่ายปันผลดีซึ่งช่วยให้หุ้นมีเสถียรภาพสูงกว่าหุ้นที่มีหนี้มหาศาล  “การไม่มีหนี้เป็นลาภอันประเสริฐ”  ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของส่วนบุคคลหรือบริษัท

ข้อ 6)  เลือกหุ้นที่ให้ปันผลสม่ำเสมอและในอัตราที่เหมาะสมประมาณปีละ 3-4% ขึ้นไปเมื่อเทียบกับราคาหุ้น  ปันผลที่สม่ำเสมอนั้นเป็น “ฐาน”  ที่สำคัญที่จะช่วยให้ราคาหุ้นไม่ตกลงไปมากเวลาตลาดหุ้นมีปัญหา  เหนือสิ่งอื่นใด  ถ้าเราได้ปันผลปีละ 3-4%  จากราคาหุ้นที่เราซื้อ  ถึงแม้ว่าเวลาจะผ่านไปสัก 3-4 ปี โดยที่ราคาหุ้นไม่ขึ้นเลยเราก็ยัง  “ไม่ขาดทุน”  เมื่อเทียบกับการฝากเงินหรือซื้อพันธบัตรที่ให้ดอกเบี้ยไม่เกิน 1-4%  เท่านั้น

ข้อ 7)  เมื่อซื้อหุ้นแล้ว  ถ้าจะลดความเสี่ยง  เราต้องติดตามบริษัทตลอดเวลา  ทั้งตัวเลขผลการดำเนินงานและข่าวสารต่าง ๆ  ของบริษัท  และถ้าเป็นไปได้  เราจะต้องติดตามข้อมูล “ภาคสนาม”  นั่นคือ  การสังเกตติดตามกิจกรรมทางการตลาดและตัวผลิตภัณฑ์ของบริษัท  ยิ่งถ้าเรามีโอกาสได้ใช้สินค้าของบริษัทก็จะยิ่งดี

ข้อ 8)  ติดตามข่าวคราวทางเศรษฐกิจ  การเงิน  และภาวะตลาดหุ้นบ้าง  แม้ว่า VI ชื่อดังหลาย ๆ  คนจะบอกว่าอย่าไปสนใจภาพใหญ่แบบนั้น  แต่การรับรู้และนำข้อมูลทางเศรษฐกิจมาประกอบจะช่วยลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นโดย  “ไม่คาดคิด” ได้  โดยเฉพาะในกรณีที่หุ้นของเราบางตัวอาจถูกกระทบโดยตรง  อย่างไรก็ตาม  นี่เป็นความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นได้ไม่มากนัก

ข้อ 9)  หลีกเลี่ยงการกู้เงินหรือใช้มาร์จินในการลงทุน  การใช้เงินกู้มาลงทุนนั้น  แม้ว่าอาจจะช่วยให้ผลตอบแทนเราดีขึ้นมาก  แต่ความเสี่ยงก็สูงโดยเฉพาะในช่วงสั้นที่หุ้นอาจจะมีความผันผวนเนื่องจากปัจจัยต่าง ๆ  ที่ไม่อาจคาดคิดได้  ดังนั้น  VI ส่วนใหญ่และในสถานการณ์ส่วนใหญ่จึงไม่ควรทำ  เหนือสิ่งอื่นใด  การลงทุน  “ร้อยเปอร์เซ็นต์”  ในหุ้น  ก็ทำผลตอบแทนได้สูงพออยู่แล้วถ้าเราลงทุนอย่างถูกต้อง  ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องโตเร็วไปกว่านั้น

ทั้งหมดนั้นก็เป็นเพียงส่วนหนึ่งของกลยุทธและแนวทางในการลดความเสี่ยงของการลงทุนในหุ้นแบบ VI  ผมคิดว่าคนที่ลงทุนในหุ้นร้อยเปอร์เซ็นต์และเป็นนักลงทุนที่มุ่งมั่นและเป็นการลงทุน “เพื่อชีวิต”  ควรจะนำมาใช้ในหุ้นส่วนใหญ่ที่ลงทุน  ผมคิดว่าถ้าทำตามเกณฑ์ต่าง ๆ  ที่ว่ามานั้นอย่างเคร่งครัด   การลงทุนในหุ้นจำนวนมาก ๆ  ก็เป็นเรื่องที่  “ไม่เสี่ยง”   ว่าที่จริง  ผมคิดว่ามันเสี่ยงน้อยกว่าการถือเงินไว้ในบัญชีเงินฝากธนาคารหรือแม้แต่ในพันธบัตรรัฐบาลซึ่งนับวันจะมีค่าน้อยลงเพราะเงินเฟ้อกินไปหมด

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

ในการค้นหาว่าหุ้นตัวไหนจะมี Value หรือมีคุณค่า  หรือมีคุณค่ามากขึ้นนั้น  นอกจากกำไรที่ควรจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ แล้ว  ต่อไปนี้คือสัญญาณบางอย่างที่จะช่วยบอกเราว่าหุ้นตัวนั้นจะเป็นหุ้น Value ที่น่าสนใจในอนาคตและเป็นหุ้นที่เราควรพิจารณาลงทุน

สัญญาณแรกก็คือ  Market Share หรือส่วนแบ่งทางการตลาดของสินค้าของบริษัทเพิ่มขึ้นและเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ   นี้เป็นสัญญาณที่ดีมาก  เนื่องจากมันบอกว่าความสามารถในการแข่งขันของบริษัทกำลังเพิ่มขึ้น  และการได้หรือมีธุรกิจมากขึ้นมักจะก่อให้เกิดความได้เปรียบในแง่ของต้นทุนการผลิตและการขายของสินค้าต่อหน่วยซึ่งจะลดลง  และนั่นก็จะทำให้ได้เปรียบในการแข่งขันมากขึ้นไปอีก  ก่อให้เกิด “วงจรแห่งความรุ่งเรือง” ต่อเนื่องไปเรื่อย ๆ

สัญญาณข้อที่สองก็คือ  บริษัทสามารถควบคุมราคาขายของสินค้าของบริษัทได้ดี  นั่นก็คือ  บริษัทสามารถกำหนดหรือควบคุมราคาขายสินค้าของบริษัทได้ในระดับที่มีเหตุผล  คือมีกำไรที่เพียงพอ  นี่เป็น Value หรือคุณค่าของกิจการ  ถ้าเราพบว่ากิจการไม่สามารถควบคุมราคาขายได้เช่นกิจการที่ขายสินค้าโภคภัณฑ์  หรือกิจการที่มีการแข่งขันกันรุนแรงมาก  แบบนี้เป็นสัญญาณว่ากิจการมีคุณค่าน้อย

สัญญาณที่สามคือ  ลูกค้ามีความภักดีต่อสินค้าหรือยี่ห้อของบริษัท  ถ้าพบว่าลูกค้ามีความภักดีมาก  ไม่เปลี่ยนไปใช้สินค้าหรือบริการของคู่แข่งง่าย ๆ  แบบนี้ก็ถือว่าเป็น  Value ที่มีคุณค่า  ตรงกันข้าม  ถ้าลูกค้ามักจะเปลี่ยนไปซื้อสินค้าหรือบริการจากคู่แข่งอยู่เรื่อย ๆ  ด้วยเหตุผลสารพัดเช่นเวลาที่มีโปรโมชั่นพิเศษ หรือมีสินค้าหรือบริการใหม่ที่แตกต่างจากเดิมเพียงเล็กน้อย  แบบนี้ต้องถือว่าบริษัทไม่ค่อยมี Value เท่าไรนัก

สัญญาณที่สี่ก็คือ  Profit Margin  หรือเปอร์เซ็นต์กำไรเมื่อเทียบกับยอดขายของบริษัทเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ   นี่เป็นสัญญาณที่ต้องมองย้อนหลังไปหลาย ๆ  ไตรมาศหรืออาจจะหลายปี  ถ้าพบว่า Margin ค่อย ๆ  เพิ่มขึ้นเช่น  จากเดิมกำไรต่อยอดขายเป็น 3 เปอร์เซ็นต์  ปีต่อมาเป็น 3.2  ปีที่สามเป็น 3.4  ปีที่สี่เป็น 3.5  ปีที่ห้าเป็น  3.6  แบบนี้แปลว่าบริษัทสามารถทำกำไรต่อยอดขายเพิ่มขึ้นซึ่งอาจจะมาจากสาเหตุหลายอย่างเช่น  บริษัทสามารถขายสินค้าในราคาแพงขึ้นหรือสามารถลดต้นทุนลงไปเรื่อย ๆ  ซึ่งถือว่าเป็น Value หรือคุณค่าที่ดีมาก

สัญญาณข้อห้า  Return On Equity (ROE)  หรือ ผลตอบแทนต่อส่วนของผู้ถือหุ้นค่อนข้างสูงและสม่ำเสมอหรือเพิ่มขึ้น   ตัวเลขที่จะแสดงถึง Value หรือคุณค่านั้นผมคิดว่าน่าจะต้องไม่ต่ำกว่า 14-15%  ต่อปี  ยิ่งสูงก็ถือว่ามี Value มากขึ้นเท่านั้น  แต่นี่ก็ต้องหมายถึงว่าบริษัทไม่ได้กู้หนี้มากเกินกว่าที่ควรเป็นซึ่งก็คือควรจะมีหนี้ไม่เกิน 4-5 เท่าของกำไรต่อปี  ยกเว้นกิจการที่มีรายได้และกำไรค่อนข้างแน่นอนเช่นพวกกิจการสาธารณูปโภคที่อาจจะยอมให้มีหนี้มากกว่านั้นได้  เรื่องของ ROE นั้น  ผมคิดว่าแทบจะบอกได้เลยว่าถ้ากิจการไหนมี ROE ต่ำมากเช่นต่ำกว่า 10% ต่อปีอย่างต่อเนื่องยาวนาน  แบบนี้ต้องบอกว่าหุ้นไม่ค่อยมี  Value เท่าไร

สัญญาณข้อที่หก เป็นกิจการที่สร้างกระแสเงินสดดี  ไม่ใช่กิจการที่ต้องลงทุนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ  หรือเป็นกิจการที่ต้องใช้เงินเพื่อบำรุงรักษาเครื่องจักร อุปกรณ์ค่อนข้างมากและตลอดเวลา  ยิ่งกิจการที่ขยายตัวได้โดยแทบจะไม่ต้องลงทุนเพิ่มก็ต้องถือว่าเป็นกิจการที่มีคุณค่าสูง  เพราะกิจการแบบนี้เมื่อมีกำไรก็มักจะสามารถจ่ายปันผลได้ในอัตราที่สูง   นอกจากนั้น  กิจการเหล่านี้เมื่อเวลาผ่านไปก็มักจะกลายเป็นกิจการที่  “ปลอดหนี้” เงินกู้จากสถาบันการเงินซึ่งทำให้ความเสี่ยงของบริษัทลดลงมาก

สัญญาณสุดท้ายที่ผมจะพูดถึงก็คือ  เรื่องของผู้บริหาร  คุณค่าของกิจการนั้นขึ้นอยู่กับตัวผู้บริหารค่อนข้างมาก  ผู้บริหารที่มีความโปร่งใส  เปิดเผยหรือเปิดตัวต่อสาธารณชนไม่แอบอยู่ใน “มุมมืด”  ผู้บริหารที่มีความซื่อสัตย์สุจริต  ผู้บริหารที่ทำอะไรมีเหตุมีผล  ผู้บริหารที่ตัดสินใจอะไรก็คำนึงถึงผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้น  และที่สำคัญ  ผู้บริหารที่จัดสรรผลกำไรอย่างเหมาะสม  นั่นคือ  จ่ายปันผลให้กับผู้ถือหุ้นอย่างยุติธรรม  เหล่านี้เป็นคุณค่าของบริษัท  ตรงกันข้าม  ผู้บริหารที่เก็บตัวไม่ยอมให้ข่าวสารกับผู้ถือหุ้น  เวลาจัดสรรผลกำไรของกิจการนั้นมองดูไม่สมเหตุสมผล  หรือเป็นคนที่เข้าใจได้ยากเวลาตัดสินใจทำอะไรเกี่ยวกับบริษัท  แบบนี้เป็นสัญญลักษณ์ของความไม่มีคุณค่า

การมองหา “คุณค่า” นั้น  ยังมีสัญญาณอื่น ๆ  อีกมาก  ที่กล่าวมานั้นเป็นเพียงบางส่วนที่สำคัญและเป็นเรื่องทั่วไปที่ใช้ได้กับทุกกิจการหรือทุกอุตสาหกรรม  นักลงทุนที่มุ่งมั่นและศึกษาบริษัทที่จะลงทุนจะต้องคิดอย่างละเอียดขึ้นว่าหุ้นที่ตนเองสนใจนั้น  มีคุณค่าหรือ  ด้อยคุณค่าอย่างอื่นที่สำคัญหรือไม่เพื่อที่จะได้วิเคราะห์อย่างถูกต้องว่าหุ้นของตนเองนั้น  มี  Value หรือกำลังมี Value เพิ่มขึ้นมากน้อยแค่ไหน

สรุปก็คือ  ในการวิเคราะห์ในแบบของ Value Investment นั้น  เราจะต้องมองหาคุณค่าของบริษัท  ยิ่งบริษัทมีคุณค่าสูงหรือกำลังมีคุณค่าสูงขึ้น  นั่นก็เป็นสิ่งที่ดี  เพราะคุณค่านั้นในไม่ช้าก็จะแปลงออกมาเป็นราคาหุ้นที่สูงขึ้น  ตรงกันข้าม  ถ้าเราพบว่า Value ของกิจการกำลังลดลง  แม้ว่าตัวเลขผลประกอบการจะยังดูดีอยู่  แต่ในที่สุด  ผลประกอบการก็จะตกต่ำลงตามคุณค่าที่ลดลง  และราคาหุ้นก็จะลดลงตามมา

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

ในโลกของการลงทุนนั้น  มีแนวความคิดใหญ่ ๆ  น่าจะประมาณ 3 แบบนั่นคือ  Value Investment  ซึ่งเป็น  “โรงเรียน”  ที่เก่าที่สุดนำโดย เบน เกรแฮม  Growth Investment หรือการลงทุนในหุ้นที่เติบโตเร็วนำโดย ฟิลิปส์ ฟิสเชอร์  และ Passive Investment หรือการลงทุนที่ไม่ต้องเลือกหุ้นแต่ซื้อหุ้นทุกตัวที่อยู่ในดัชนีหรือในตลาดซึ่งเป็น  “โรงเรียน”  ล่าสุดที่นำโดยนักวิชาการการเงินแต่คนที่มีชื่อเสียงน่าจะเป็นกองทุนอิงดัชนี Vanguard ที่ก่อตั้งและบริหารโดย จอห์น โบเกิล  ส่วนแนวทางอื่น ๆ  นั้นมักเป็นแนวทางเล็ก ๆ ที่แตกแขนงออกไป  มีคนใช้และศึกษาน้อยเกินกว่าที่จะเรียกว่าเป็น  “โรงเรียน”

แนวทางของ Value Investment นั้น  มีหลักการที่เข้มข้นเป็นเรื่องเป็นราว   เป็นตำราที่ต้องใช้ศาสตร์หลาย ๆ  อย่างเฉพาะอย่างยิ่งทางการเงินในการวิเคราะห์หามูลค่าที่แท้จริงของหลักทรัพย์  ดังนั้น  คนที่ศึกษาจำเป็นต้องมีความรู้หลายอย่างรวมถึงความสามารถในการคำนวณทางการเงินถึงจะเข้าใจได้ลึกซึ้ง  หนังสือที่เป็น  “ไบเบิล” ของ Value Investment เช่น  Securities Analysis ของ เบน เกรแฮม นั้น  หนามากและอ่านยากเท่า ๆ  กับความ “น่าเบื่อ” ซึ่งแม้แต่คนที่เรียนมาทางการเงินโดยตรงก็พบว่ากว่าจะอ่านจบก็เหนื่อยทีเดียว

หัวใจของ Value Investment นั้นอยู่ที่การซื้อหุ้นที่มีราคาถูกหรือราคาต่ำกว่า “พื้นฐาน”ของกิจการ  โดยที่พื้นฐานของกิจการนั้นมักเน้นไปที่ข้อมูลหรือตัวเลขทางการเงินเช่น  ข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สิน  กำไรที่เป็นตัวเลขในอดีตที่ผ่านมาเป็นต้น  ส่วนความถูกของราคาหุ้นก็มักจะดูจากค่า PE และ PB ว่าจะต้องต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของหุ้นในตลาดหลักทรัพย์  ดังนั้น  เวลาเลือกหุ้นโดยใช้มาตรฐานแบบนี้  หุ้นที่เข้าข่ายเป็นหุ้น Value จึงเป็นหุ้นที่มีค่า PE และ PB ต่ำเป็นหลัก  ซึ่งหุ้นประเภทนี้ส่วนมากมักเป็นหุ้นที่นักลงทุนไม่ค่อยสนใจจะลงทุนเนื่องจากเหตุผลหลายอย่างแต่ที่สำคัญก็คือเป็นหุ้นของกิจการที่มี  “คุณภาพต่ำ”  และคำว่าคุณภาพต่ำก็มีความหมายกว้างมากเช่น  เป็นกิจการที่ไม่โตหรือเป็นกิจการ “ตะวันตกดิน”  ผู้บริหารมีปัญหาในด้านของบรรษัทภิบาล  หรือ  กำไรลุ่ม ๆ ดอน  ๆ ไม่แน่นอน เป็นต้น

หัวใจของ Growth Investment นั้นอยู่ที่การซื้อหุ้นที่เติบโตเร็ว  บริษัทมีคุณภาพดีหรือถ้าจะพูดให้ถูกต้องกว่าก็คือ  มีศักยภาพสูงในการที่จะเติบโตในอนาคตด้วยเหตุผลต่าง ๆ  รวมถึงผู้บริหารที่มีความสามารถสูง  มีตลาดที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว  มีเทคโนโลยีใหม่ที่ทันสมัย  สิ่งเหล่านี้จะทำให้บริษัทมียอดขายเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและในที่สุดจะทำกำไรมหาศาล  ดังนั้น  การซื้อหุ้นไว้จะทำให้ได้กำไรงดงามเมื่อบริษัทประสบความสำเร็จและเติบโตไปตามที่คาด  ส่วนเรื่องของราคาหุ้น  แม้ว่าอาจจะดูว่ามีราคาแพงในวันนี้   โดยที่ค่า PE และ PB อาจจะสูงหรือสูงมากในวันนี้เนื่องจากกำไรของบริษัทยังอาจจะน้อยหรือไม่มีกำไรเลย  แต่ในอนาคตเมื่อกำไรเพิ่มขึ้น  ค่า PE ก็จะลดลงอย่างรวดเร็ว  กลายเป็นหุ้นที่ไม่แพง  อย่างไรก็ตาม  Growth Investor นั้นสนใจค่า PE น้อยกว่าการเติบโตของรายได้และกำไร

ผมคงไม่พูดถึง Passive Investment  เพราะเขาไม่เลือกหุ้นอยู่แล้ว  พวกเขาคิดว่าตลาดหลักทรัพย์นั้นเป็นตลาดที่มี  “ประสิทธิภาพ”  ในการกำหนดราคาหุ้นให้เหมาะสมกับพื้นฐานของหุ้นทุกตัว  ดังนั้นไม่ต้องไปเลือก  ซื้อเฉลี่ยไปทุกตัวและถือไว้ตลอดเวลา  ซึ่งก็จะทำให้ได้ผลตอบแทนที่เหมาะสมคือประมาณปีละเกือบ 10% ในระยะยาว

จุดอ่อนของความคิดแบบ Value Investment ก็คือ  การเน้นไปที่ความถูกของหุ้นเพียงอย่างเดียว  ทำให้มักเลือกหุ้นที่มีคุณภาพต่ำ  หุ้นเหล่านี้อาจจะให้ผลตอบแทนพอใช้ได้แต่ก็ไม่โดดเด่นนัก  หุ้นถูกหรือถูกมากเหล่านั้นเมื่อเวลาผ่านไปมันก็ยังคงถูกอยู่อย่างเดิม  ดังนั้นนักลงทุนก็อาจจะไม่ได้อะไร  เวลาของการรอคอยเพื่อที่จะให้ราคาหุ้นปรับตัวขึ้นมาสะท้อนพื้นฐานบางครั้งมันนานมากจนไม่คุ้มที่จะรอ  เพราะว่าเงินนั้นมีต้นทุนและมีค่าเสียโอกาส

จุดอ่อนของ Growth Investment ก็คือ  มันไม่ค่อยคำนึงถึงราคาหุ้นที่อาจจะแพงเกินไป  มันอิงอยู่กับการคาดการณ์อนาคตของบริษัทว่าจะโตแบบก้าวกระโดด  ถ้าสิ่งเหล่านั้นไม่เป็นไปตามคาด  หุ้นก็อาจจะตกลงมาอย่างแรงได้  เหนือสิ่งอื่นใด  ศาสตร์ของการมองอนาคตนั้นไม่หนักแน่นมั่นคง  โอกาสที่จะเกิดการเปลี่ยนแปลงมีมหาศาลและหลายเรื่องไม่อาจคาดได้  ดังนั้น  การซื้อหุ้นโดยไม่สนใจหรือสนใจน้อยในเรื่องของราคารวมถึงปัจจัยพื้นฐานทางการเงินหรือตัวเลขอื่น ๆ  จึงเป็นเรื่องที่อันตรายมาก

ทางเลือกก็คือ  จับแนวความคิดของ Value มารวมกับ Growth เพื่อหลีกเลี่ยงจุดอ่อนของการลงทุนทั้งสองแบบ  ขณะเดียวกัน  ได้จุดแข็งของแต่ละแนวทางมาใช้ในการลงทุน   แนวทางของ Value+Growth Investment นั้น  เราจะเน้นการวิเคราะห์ที่เป็น “แก่น” โดยใช้ Value Investemnt  ที่มีการตรวจสอบบริษัทอย่างเข้มข้นเป็นหลัก  หลังจากนั้น  เราจะมองทางด้านของคุณสมบัติทางด้านคุณภาพ  โดยเฉพาะโอกาสในการเติบโตของบริษัท ในแบบของ Growth Investment ซึ่งจะต้องมองถึงศักยภาพด้วยไม่ใช่ดูแต่ตัวเลขในอดีต  เช่นเดียวกัน  จะต้องมองไปถึงความสามารถในการแข่งขันของบริษัทและคู่แข่ง  รวมถึงการเปลี่ยนแปลงในภาวะแวดล้อมและตลาดของสินค้าในอนาคต

การเลือกลงทุนแบบ Value + Growth นั้น  เราจะไม่เลือกโดยยึดถือปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งเป็นหลัก   เราจะไม่เลือกเพราะว่ามันเป็นหุ้นที่ถูกที่สุดหรือดีที่สุดในด้านของคุณสมบัติและการเติบโตของบริษัท  แต่เราจะเลือกเพราะหุ้นนั้นเป็นกิจการที่ดีและแข็งแรงมีการเติบโตที่ดีพอในขณะเดียวกันหุ้นมีราคาถูกหรือมีราคาที่เหมาะสม  นี่เป็นศาสตร์ที่เราจะต้องเรียนรู้และปฏิบัติ  วอเร็น บัฟเฟตต์ ใช้แนวทางนี้  เซียนหุ้นจำนวนมากใช้แนวทางนี้  ผมเองก็ใช้แนวทางนี้  แต่คนที่ใช้ส่วนใหญ่ก็ไม่เคยบอกว่าตนเอง  “เปลี่ยนสี”  บัฟเฟตต์บอกว่า  Growth กับ Value นั้นเหมือนกับแฝดสยามที่มีตัวติดกันที่  “สะโพก”  นั่นก็คือ  Growth หรือการเจริญเติบโตนั้น  ที่จริงเป็นคุณสมบัติที่สำคัญมากอย่างหนึ่งของ Value มันแยกกันไม่ออก

ถ้าจะพูดไป  เมื่อเป็น Value Investor ถึงจุดหนึ่ง  คุณก็จะรู้ว่า Value Investment นั้น  แท้ที่จริงเป็น “กระบวนการในการคิด” ที่ต้องมีเหตุผลในด้านของการลงทุนรองรับ  มันไม่มีเรื่องของ Growth เรื่องของ โมเมนตัม และเรื่องอื่น ๆ ร้อยแปดที่แยกออกมาต่างหาก  ทุกเรื่องเป็นเรื่องเดียวกันคือ  มัน  “Make Sense” หรือไม่

ดร. นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

นักลงทุนนั้น  ว่ากันว่าเป็นคนที่มีความทรงจำสั้นมาก  เหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้นเขาจะจำได้ติดตา  เช่น  วิกฤติที่ทำให้ตลาดหุ้นตกต่ำอย่างหนักและเหตุผลที่ทำให้เกิดวิกฤตินั้น  เมื่อเวลาผ่านไป  บางทีก็ไม่นานนัก  พวกเขาก็จะลืมเหตุการณ์เลวร้ายนั้นรวมถึงสาเหตุที่ทำให้เกิดขึ้น  พวกเขาซื้อขายหุ้นโดยไม่สนใจประวัติศาสตร์หรือสนใจน้อยมาก  นั่นทำให้ประวัติศาสตร์การเงิน  “ซ้ำรอย”  ครั้งแล้วครั้งเล่า  เราไม่เคยเรียนรู้จากประวัติศาสตร์โดยเฉพาะเมื่อมันผ่านไปนานแล้ว

เพื่อที่จะเรียนรู้จากความผิดพลาดในอดีต  เราจำเป็นที่จะต้องรู้ว่ามันเกิดความผิดพลาดขึ้น  ในเรื่องอื่น ๆ  นั้น   ความผิดพลาดเป็นเรื่องที่เรามักจะมองเห็นได้อย่างชัดเจน  แต่ในเรื่องของการลงทุนนั้น  บางทีเราก็ไม่รู้ว่ามันมีความผิดพลาดขึ้น  เหตุผลก็คือ  มีจิตวิทยาบางอย่างที่อาจจะบดบังความเข้าใจที่ถูกต้องของเรา

จิตวิทยาข้อแรกก็คือ  “ดีเป็นเพราะฝีมือเรา แย่เป็นเพราะคนอื่นหรือเรื่องอื่น”   หรือที่เรียกว่า  Self-Attribution Bias นี่เป็นจิตวิทยาของมนุษย์ทั่ว ๆ  ไป   อย่างเช่นเวลาที่เราเล่นกีฬา  ทีมที่ชนะส่วนใหญ่ก็จะบอกว่าเป็นเพราะฝีมือของทีม  แต่เวลาแพ้  บางทีก็โทษกรรมการหรือโทษโชคชะตา  ทั้ง ๆ  ที่ข้อเท็จจริงก็คือ  ฝีมือสู้เขาไม่ได้หรือใช้กลยุทธ์ในการแข่งขันที่ผิดพลาด  เช่นเดียวกัน  เวลาที่เราลงทุนและได้กำไรดีนั้น  เรามักจะคิดว่าเป็นฝีมือของเรา   แต่เวลาขาดทุน  บางครั้งเราก็คิดว่ามันเป็นสาเหตุอื่นหรือโชคร้ายหรือเหตุบังเอิญที่เราไม่อาจคาดได้   การไม่ยอมรับความผิดพลาดของตนเองนั้น  ย่อมทำให้เราไม่สามารถปรับปรุงแก้ไขข้อบกพร่องนั้นได้

จิตวิทยาข้อสองก็คือสิ่งที่ผมอยากจะใช้สำนวนว่า  “ผมว่าแล้ว”  นี่คือสิ่งที่คนเราเห็นผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นก่อนที่จะกลับไปอธิบายเหตุผลที่ทำให้มันเกิดขึ้นหรือที่เรียกในทางวิชาการว่า  Hindsight Bias  นี่เป็นความลำเอียงของจิตใจที่คิดว่าเรา “แน่”  เรารู้ว่าอะไรเป็นอะไรทั้งที่เราไม่รู้และเราไม่ได้คิดคาดการณ์เอาไว้ก่อน   เรามา “รู้”  ก็ตอนที่เราเห็นแล้วว่าอะไรมันเกิดขึ้น    วิธีที่จะแก้ปัญหาความลำเอียงข้อนี้ก็คือ  การจดบันทึกสิ่งที่เราคิดหรือคาดการณ์ไว้ก่อน  เมื่อเกิดผลลัพธ์ขึ้น  เราก็จะได้รู้ว่าเราคิดถูกหรือคิดผิด   ในกรณีของการลงทุนนั้น  เราจะเรียกมันว่า  Investment Diary  นี่ก็คือไดอารี่ที่เราจะจดบันทึกเกี่ยวกับความคิดหรือการวิเคราะห์ของเราในการลงทุนในหุ้นหรืออื่น ๆ   การซื้อหุ้นแต่ละตัวเราจะบันทึกว่าอะไรคือเหตุผลที่เราซื้อหุ้นตัวนั้น

เมื่อเราจดบันทึกเหตุผลของการลงทุนในหุ้นหรือหลักทรัพย์ตัวไหนแล้ว  เราก็รอผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น  ภาพที่ออกมานั้น  สามารถที่จะแบ่งออกได้เป็นสี่แบบด้วยกันดังต่อไปนี้

แบบที่หนึ่ง  ในกรณีที่เราได้กำไร  การลงทุนประสบความสำเร็จ  และเหตุผลที่เราใช้ในการตัดสินใจลงทุนถูกต้อง   เช่น  เราลงทุนในหุ้น ก. เพราะเราเชื่อว่ากำไรของบริษัทนี้กำลังเติบโตก้าวกระโดดในไตรมาศหน้าและจะเติบโตต่อไปอีกไม่น้อยกว่า 3-4 ปี โดยที่ราคาหุ้นที่เห็นนั้นยังไม่ได้ปรับตัวขึ้นสอดคล้องกับพื้นฐานที่กำลังดีขึ้นและราคายังต่ำกว่าที่ควรจะเป็นมาก  เราก็จดบันทึกไว้  หลังจากนั้น  เมื่อกำไรในไตรมาศถูกประกาศออกมาก็เป็นจริงดังคาดและดูแล้วอนาคตก็น่าจะยังโตต่อเนื่อง  ราคาหุ้นปรับตัวขึ้นไปในระดับหนึ่งประมาณ 20%  ซึ่งสอดคล้องกับกำไรที่ดีขึ้น  ถ้าเป็นแบบนี้  เราอาจจะสรุปได้ว่าสิ่งที่เราคิดนั้นถูกต้องแล้ว   อย่างไรก็ตาม  เรายังไม่ขายหุ้นออกไปเพราะเราเชื่อว่ากำไรจะยังเติบโตดีมากอยู่และในอนาคตราคาก็จะยังปรับตัวขึ้นไปได้อีกมาก  ในภาษาของนักลงทุน  เรา  “Right for the right reason”  เราถูกต้อง  นั่นอาจจะหมายความว่าเรามีฝีมือ

แบบที่สอง  ในกรณีที่เราได้กำไร  การลงทุนประสบความสำเร็จ  แต่เหตุผลที่เราใช้ในการตัดสินใจนั้นกลับไม่ถูกต้อง  เช่น  เราลงทุนในหุ้น ข. เพราะเราคิดว่ากำไรในไตรมาศหน้าจะดีมาก  เวลาผ่านไปสักระยะหนึ่งบริษัทได้ประกาศแจกวอแร้นต์ฟรีจำนวนมาก  ราคาหุ้นวิ่งขึ้นไปอย่างแรง  เราขายหุ้นทิ้งได้กำไรงดงาม  อย่างไรก็ตาม  งบรายไตรมาศที่ประกาศออกมาภายหลังพบว่ากำไรของบริษัทลดลงมาก  แบบนี้เราเรียกว่า  “Right for the wrong reason”  เราซื้อหุ้นถูกตัวด้วยเหตุผลที่ผิด  พูดง่าย ๆ เราประสบความสำเร็จเพราะโชคไม่ใช่ฝีมือ  อย่าหลอกตัวเองว่าตนเองเก่ง

แบบที่สาม  ในกรณีที่เราขาดทุน  การลงทุนไม่ประสบความสำเร็จ  เหตุผลในการลงทุนของเราผิด  เช่น  เราคิดว่าบริษัท ค. กำลังจะมีผลประกอบการที่ดี  เราซื้อหุ้นลงทุน  ผลประกอบการออกมาปรากฏว่าบริษัทขาดทุนอย่างหนัก  ราคาหุ้นตกต่ำลงมามาก   เราขายหุ้นทิ้ง ในกรณีนี้เรียกว่าเรา  “Wrong for the wrong reason”  เราลงทุนผิดเพราะเราวิเคราะห์ผิด  เราจำเป็นต้องเรียนรู้จากความผิดพลาดนี้

แบบที่สี่  ในกรณีที่เราขาดทุน  การลงทุนไม่ประสบความสำเร็จ  แต่เหตุผลที่เราใช้ในการตัดสินใจลงทุนนั้นถูกต้องเป็นไปตามคาด  เช่น  เราซื้อหุ้น ง. เพราะคิดว่ากำไรของบริษัทในไตรมาศที่กำลังมาถึงนั้นจะเติบโตขึ้น  เมื่องบไตรมาศถูกประกาศออกมาปรากฏว่ากำไรของบริษัทก็ปรับเพิ่มขึ้นจริง  อย่างไรก็ตาม  ในช่วงเวลาเดียวกัน  ตลาดหุ้นเกิดภาวะวิกฤติอันเป็นผลมาจากต่างประเทศ  ราคาหุ้น ง. ตกลงอย่างหนัก  เราขาดทุนแต่เป็นเพราะว่าโชคไม่ดี  ไม่ใช่เพราะเราคิดผิด  เรา  “Wrong for the right reason”

ด้วยการบันทึกเหตุผลของการตัดสินใจลงทุนลงใน Investment Diary  และศึกษาผลลัพธ์ในสี่กรณีดังกล่าว  เราก็จะได้รู้ว่าเราประสบความสำเร็จหรือล้มเหลวและด้วยเหตุผลใด  เรามีฝีมือหรือเราไม่เก่งเลย  เราโชคดีหรือโชคร้าย  สิ่งนี้จะทำให้เราสามารถเรียนรู้จากประวัติการลงทุนของเราได้อย่างถูกต้อง  โดยส่วนตัวผมเองนั้น  ผมยอมรับว่าไม่เคยจดบันทึกเหตุผลการลงทุนลงในไดอารี่  แต่ก็เชื่อว่าตนเองจำได้ว่าลงทุนในหุ้นแต่ละตัวด้วยเหตุผลใด  ผมคิดว่าผมจำได้เพราะลงทุนในหุ้นไม่กี่ตัว  สำหรับ VI นั้น  ผมคิดว่าการจดบันทึกเป็นสิ่งที่ดี  เหนือสิ่งอื่นใด  จอร์จ โซรอส บอกว่าเขาบันทึกความคิดของเขาแบบ  Real-Time  นั่นคืออาจจะพูดลงในเทป  เขาบอกว่ามันทำให้การลงทุนของเขาดีขึ้นมากอย่างไม่น่าเชื่อ